VCCI: Bộ Công Thương lo doanh nghiệp bán lẻ lấy xăng dầu từ nhiều nguồn sẽ "trái Luật Thương mại" là không thỏa đáng

Mới đây, Bộ Công Thương có tờ trình Chính phủ về việc ban hành Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 95/2021/NĐ-CP ngày 1/11/2021 và Nghị định 83/2013/NĐ-CP ngày 3/9/2024 của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu. Trong đó có nhiều nội dung đã có sự thay đổi so với dự thảo tờ trình trước đây.

Cụ thể, về nội dung quy định cho phép đại lý bán lẻ được lấy hàng từ một hay nhiều nguồn, Bộ Công Thương đưa ra 2 phương án sửa đổi và phân tích ưu/nhược điểm.

Phương án 1: Giữ nguyên quy định hiện hành về quyền của đại lý bán lẻ xăng dầu. Phương án này, theo Bộ Công Thương có ưu điểm phù hợp với quy định Luật Thương mại, giúp kiểm soát được chất lượng, giá bán xăng dầu đến người tiêu dùng. Khi nguồn cung xăng dầu gặp khó khăn, có đơn vị chịu trách nhiệm về việc cung cấp xăng dầu cho đại lý để cơ quan Nhà nước có thẩm quyền chỉ đạo, xử lý.

Tuy nhiên, Bộ Công Thương cho rằng, nhược điểm là trong cùng một thời điểm, đại lý không được lựa chọn nhiều nguồn cung xăng dầu (các đại lý có thể lựa chọn đơn vị cung cấp xăng dầu khác khi đã thanh lý hợp đồng với đơn vị cung cấp cũ).

Phương án 2: Sửa đổi quy định về quyền của đại lý kinh doanh xăng dầu theo hướng cho phép đại lý kinh doanh xăng dầu được lấy từ nhiều nguồn (và có thể giới hạn từ 2 - 3 nguồn). Ưu điểm của phương án này là đa dạng nguồn cung cấp xăng dầu cho đại lý, tăng vị thế cho đại lý trong quá trình đàm phán mua hàng.

Bộ Công Thương đánh giá nhược điểm của phương án 2 là quy định không phù hợp với Luật Thương mại, khó kiểm soát được nguồn gốc, chất lượng, giá bán xăng dầu cho người tiêu dùng. Khi nguồn cung xăng dầu gặp khó khăn, sẽ không có đơn vị đứng ra chịu trách nhiệm về nguồn cung cấp xăng dầu cho đại lý.

Do đó, Bộ Công Thương nghiêng về phương án đại lý chỉ được lấy hàng từ 1 nguồn vì cho rằng điều này phù hợp với Luật Thương mại và quyền và nghĩa vụ của đại lý. Theo đó, đại lý là đơn vị bán hàng cho bên giao đại lý theo giá do bên giao đại lý quyết định và hưởng hoa hồng. Nếu đại lý lấy từ nhiều nguồn với mức giá khác nhau, đại lý không có quyền quyết định giá bán và không biết bán theo giá của đơn vị nào.

Sau khi tham khảo các doanh nghiệp và một số chuyên gia, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đưa ra một số góp ý ban đầu.

Cụ thể, VCCI cho biết: "Mặc dù cũng thống nhất lựa chọn phương án 2, nhưng trong Tờ trình, Bộ Công Thương vẫn thể hiện sự lo ngại nếu quy định như vậy sẽ trái Luật Thương mại, khó kiểm soát chất lượng xăng dầu và không có đơn vị chịu trách nhiệm cung cấp xăng cho cửa hàng bán lẻ khi nguồn cung khan hiếm. Các lo ngại này không thực sự thoả đáng".

Do đó, VCCI đề nghị lựa chọn phương án 2, cho phép cửa hàng bán lẻ xăng dầu được lấy hàng từ nhiều nguồn.

Theo VCCI, lo ngại của Bộ Công Thương không thực sự thoả đáng. Thứ nhất, quy định này trái Luật Thương mại là do Nghị định 95 và 83 đã ấn định rằng cửa hàng bán lẻ chỉ có thể bán theo hình thức giao nhận đại lý. Trong khi đó, việc bán lẻ các mặt hàng có thể được thực hiện theo nhiều hình thức khác nhau theo thoả thuận của các bên, trong đó có hình thức đại lý, hình thức nhượng quyền và hình thức mua đứt bán đoạn. Việc Nghị định 95 và 83 không cho phép các cửa hàng bán lẻ kinh doanh theo hình thức "mua đứt bán đoạn" là trái với quyền tự do kinh doanh trong Luật Doanh nghiệp và Luật Thương mại.

Thứ hai, chất lượng xăng dầu vẫn có thể kiểm soát tốt mà không cần giới hạn quan hệ phân phối 1:1. Hiện nay, mỗi khi giao xăng dầu từ xe bồn cho các cửa hàng bán lẻ, các bên luôn tiến hành lấy và lưu mẫu hàng hoá. Nếu chất lượng xăng dầu bán cho người tiêu dùng có vấn đề thì luôn có thể kiểm tra lại các mẫu xăng trên, truy nguồn để xác định trách nhiệm của các bên. Hơn nữa, nhiều nhà phân phối xăng dầu đang nhập hàng từ nhiều đầu mối nên việc yêu cầu cửa hàng bán lẻ chỉ được nhập từ một nguồn không có nhiều ý nghĩa.

Thứ ba, lo ngại cho phép cơ sở bán lẻ nhập hàng của nhiều nguồn sẽ dẫn đến không có đơn vị phân phối chịu trách nhiệm cung cấp xăng dầu là không có căn cứ. Hiện nay, các đơn vị bán buôn khi thiếu nguồn hoặc muốn găm hàng vẫn dừng cung cấp hàng cho đơn vị bán lẻ (bằng cách nâng giá bán buôn lên hay cắt chiết khấu xuống) mà pháp luật không có cách nào hạn chế tình trạng này. Thêm vào đó, khi cho phép nhập hàng của nhiều nhà cung cấp thì bên bán lẻ chủ động hơn và rủi ro đứt gãy nguồn cung giảm đi.

Từ những phân tích này, VCCI cho rằng cần cân nhắc điều chỉnh như sau:

Cho phép cửa hàng bán lẻ được lựa chọn hình thức kinh doanh, có thể làm đại lý hoặc nhận nhượng quyền cho một thương nhân phân phối, hoặc làm có thể lựa chọn hình thức "mua đứt bán đoạn".

Trong trường hợp cửa hàng bán lẻ làm đại lý hoặc nhận nhượng quyền thì chỉ được nhập hàng của một thương nhân phân phối. Thương nhân phân phối sẽ chịu trách nhiệm về chất lượng và giá cả hàng hoá theo quy định pháp luật.

Trong trường hợp cửa hàng bán lẻ lựa chọn hình thức mua đứt bán đoạn thì cho phép nhập hàng của nhiều đơn vị bán buôn. Lúc này, cửa hàng bán lẻ sẽ chịu trách nhiệm về chất lượng và giá cả của hàng hoá theo quy định của pháp luật.

Sửa đổi quy định mẫu Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh bán lẻ xăng dầu theo hướng bỏ nội dung ghi tên đơn vị bán buôn cho cửa hàng bán lẻ.

Ngoài góp ý về quy định cho phép đại lý được lấy từ 1 hoặc nhiều nguồn, VCCI cũng đưa ra ý kiến về phương thức điều hành giá, chiết khấu tối thiểu trong bán lẻ xăng dầu, quyền và nghĩa vụ của thương nhân phân phối và tổng đại lý, quyền và nghĩa vụ của thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu, quỹ bình ổn giá xăng dầu, dự trữ lưu thông, các vấn đề cạnh tranh và cấu trúc thị trường.