Các công ty chứng khoán cần sẵn sàng hạ tầng để tham gia thị trường carbon

Phát biểu tại Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực doanh nghiệp tham gia thị trường carbon”, ông Đỗ Thanh Lâm cho biết, việc thiết lập và vận hành sàn giao dịch carbon nội địa là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm cụ thể hóa các cam kết quốc tế của Việt Nam, đặc biệt là mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050. Đây cũng là bước đi quan trọng trong chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Về hành lang pháp lý, thị trường carbon Việt Nam được xây dựng trên nền tảng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật tương đối đồng bộ. Nòng cốt là Nghị định số 29/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 19/01/2026, quy định trực tiếp về việc thành lập và vận hành sàn giao dịch các-bon trong nước. Bên cạnh đó là các văn bản nền tảng như Luật Bảo vệ môi trường 2020, Nghị định số 06/2022/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 119/2026/NĐ-CP), cùng các quyết định quan trọng của Thủ tướng Chính phủ như Quyết định 888/QĐ-TTg và 232/QĐ-TTg. Hệ thống này nhằm tạo lập cơ chế định giá hiệu quả, bảo đảm tính minh bạch, công bằng trong giao dịch và thúc đẩy động lực kinh tế cho hoạt động giảm phát thải.

Theo ông Lâm, Nghị định 29/2026/NĐ-CP được thiết kế trên nguyên tắc đảm bảo tính thống nhất trong quản lý nhà nước, đồng thời phù hợp với lộ trình thực hiện các cam kết quốc tế. Việc vận hành sàn giao dịch phải đáp ứng các tiêu chí minh bạch, công bằng, an toàn và kiểm soát rủi ro chặt chẽ, qua đó bảo vệ quyền lợi của các chủ thể tham gia. Đáng chú ý, các tổ chức, cá nhân tham gia thị trường có trách nhiệm tự tìm hiểu quy định pháp luật, thông tin về hàng hóa và tự chịu trách nhiệm đối với các quyết định giao dịch.

Về mô hình vận hành, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội được giao vai trò cung cấp dịch vụ giao dịch, trong khi Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam đảm nhiệm chức năng lưu ký và thanh toán. Hệ thống này được kỳ vọng sẽ tận dụng kinh nghiệm sẵn có của thị trường chứng khoán để đảm bảo tính an toàn và hiệu quả cho thị trường các-bon.

Một điểm đáng lưu ý là chỉ có ba nhóm tín chỉ carbon đủ điều kiện được giao dịch trên sàn, bao gồm: tín chỉ từ cơ chế trao đổi, bù trừ trong nước; tín chỉ theo cơ chế hợp tác song phương hoặc đa phương giữa Chính phủ Việt Nam và các đối tác quốc tế theo Điều 6.2 của Thỏa thuận Paris; và tín chỉ hình thành từ cơ chế theo Điều 6.4 của Thỏa thuận này. Toàn bộ các loại tín chỉ này phải được đăng ký tập trung và ký gửi trên Hệ thống đăng ký quốc gia do Bộ Nông nghiệp và Môi trường vận hành trước khi đưa vào giao dịch chính thức.

Trong giai đoạn thí điểm kéo dài đến hết ngày 31/12/2028, các đơn vị hạ tầng như VNX, HNX và VSDC sẽ không thu phí dịch vụ nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ thể tham gia thị trường. Đây cũng là khoảng thời gian để cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện chính sách tài chính, đồng thời nghiên cứu phát triển các sản phẩm mới, bao gồm cả công cụ phái sinh. Phương thức giao dịch ban đầu dự kiến là giao dịch thỏa thuận trên nền tảng điện tử, với yêu cầu kiểm soát chặt chẽ số dư tiền và tài sản trước khi đặt lệnh nhằm bảo đảm an toàn hệ thống.

Để sẵn sàng tham gia thị trường, ông Đỗ Thanh Lâm cho rằng các chủ thể cần chủ động chuẩn bị đồng bộ cả về pháp lý, năng lực quản trị và hạ tầng kỹ thuật. Đối với các doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch phát thải hoặc sở hữu tín chỉ carbon, việc nghiên cứu kỹ quy định pháp luật, xây dựng chiến lược quản trị hạn ngạch và tối ưu chi phí tuân thủ là yếu tố then chốt. Đồng thời, doanh nghiệp cần nâng cao năng lực tham gia thị trường và lựa chọn công ty chứng khoán uy tín để hỗ trợ giao dịch.

Đặc biệt, với các công ty chứng khoán, lực lượng trung gian quan trọng của thị trường yêu cầu đặt ra là phải nhanh chóng cập nhật đầy đủ khung pháp lý, cũng như các quy chế, quy trình nghiệp vụ do cơ quan vận hành ban hành. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp này cần chủ động chuẩn bị hồ sơ tham gia hệ thống giao dịch, lưu ký và thanh toán carbon; đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, hoàn thiện quy trình nghiệp vụ và xây dựng tệp khách hàng tiềm năng. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để không bỏ lỡ cơ hội trong một thị trường mới nhưng đầy tiềm năng.

Với các doanh nghiệp chưa được phân bổ hạn ngạch hoặc chưa sở hữu tín chỉ carbon, việc chủ động tìm hiểu quy định, lựa chọn đơn vị trung gian phù hợp và xây dựng chiến lược đầu tư hợp lý sẽ là những bước đi cần thiết để tham gia hiệu quả vào thị trường đang hình thành. Trong bối cảnh chuyển đổi xanh ngày càng trở thành xu thế tất yếu, thị trường carbon không chỉ là công cụ chính sách mà còn là không gian kinh tế mới, đòi hỏi các chủ thể phải nhanh chóng thích ứng nếu không muốn bị bỏ lại phía sau.