Để doanh nghiệp quyết định giá xăng dầu: Bước đi hướng tới thị trường ổn định và cạnh tranh

Tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp

Theo dự thảo, Nhà nước sẽ không còn công bố giá cơ sở định kỳ theo chu kỳ một tuần một lần như hiện nay. Thay vào đó, các thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối sẽ được tự quyết định, công bố giá bán lẻ trong hệ thống của mình dựa trên công thức và phương pháp xác định giá do cơ quan quản lý ban hành.

Cụ thể, thương nhân đầu mối được chủ động quyết định giá bán buôn và bán lẻ dựa trên các yếu tố cấu thành như giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận cùng các khoản thuế, phí theo quy định, riêng mặt hàng dầu mazut sẽ xác định theo giá bán buôn. Với các thương nhân phân phối độc lập, doanh nghiệp được quyền tự quyết định giá bán lẻ và chủ động đàm phán mức chiết khấu với các cửa hàng. Ngược lại, các cửa hàng thuộc hệ thống của đầu mối sẽ áp dụng mức giá không vượt quá giá do doanh nghiệp đầu mối công bố. Sau khi điều chỉnh, doanh nghiệp có trách nhiệm kê khai và thông báo để cơ quan quản lý thực hiện kiểm tra, giám sát.

Đối với vùng sâu, vùng xa, giá bán lẻ của thương nhân phân phối không được vượt quá mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn nhằm bảo đảm an sinh xã hội. Nhà nước chỉ công bố một yếu tố hình thành giá là chi phí kinh doanh định mức để thương nhân áp dụng, góp phần ngăn chặn việc tăng giá bất hợp lý.

Khắc phục độ trễ điều hành giá, bảo đảm nguồn cung bền vững

Thực tế thời gian qua cho thấy cơ chế điều chỉnh giá cố định theo chu kỳ một tuần một lần tạo ra độ trễ so với biến động nhanh chóng của giá thế giới. Khi giá thế giới tăng đột biến từng ngày, việc giá bán lẻ trong nước không theo kịp đà tăng dẫn đến tình trạng doanh nghiệp nhập khẩu bị lỗ sâu.

Bài học từ năm 2022 là minh chứng rõ nhất khi nhiều cây xăng tư nhân hạn chế nhập hàng, đóng cửa để giảm thiểu thiệt hại. Khách hàng đổ dồn về hệ thống của Nhà nước khiến nguồn cung bị áp lực quá tải và gây ra tình trạng khan hiếm cục bộ. Việc giao quyền định giá giúp doanh nghiệp phản ánh đúng chi phí kinh doanh, giảm bớt thua lỗ, từ đó tạo động lực duy trì nhập khẩu và bảo đảm nguồn cung bền vững cho thị trường.

Trao quyền thực chất cho doanh nghiệp - Tăng cường kiểm tra, giám sát

Trao đổi với PetroTimes về vấn đề này, TS. Giang Chấn Tây, chuyên gia kinh tế nhận định việc sửa đổi nghị định cần được thực hiện mạnh dạn theo hướng thị trường có sự điều tiết. Việc minh bạch chi phí và cho phép doanh nghiệp định giá trong một biên độ hợp lý sẽ giúp cân bằng lợi ích giữa các khâu, nâng cao khả năng chống chịu của thị trường trước các cú sốc từ kinh tế toàn cầu.

Chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng khi đã lựa chọn cơ chế thị trường, Nhà nước cần trao thực chất hơn quyền quyết định cho doanh nghiệp thay vì làm thay một phần trong quá trình hình thành giá. Muốn xây dựng nền kinh tế thị trường thì quyền quyết định giá phải thuộc về chủ thể kinh doanh, đi kèm cơ chế giám sát minh bạch và cạnh tranh bình đẳng. Điều doanh nghiệp cần lúc này là một quyết sách rõ ràng cùng thời điểm thực hiện cụ thể.

Trong nhiều năm qua, cộng đồng doanh nghiệp bán lẻ liên tục kiến nghị cho doanh nghiệp bán lẻ (bao gồm đại lý, nhượng quyền và các hình thức bán lẻ hợp pháp khác) được quyền định giá bán lẻ trên cơ sở giá bán buôn do doanh nghiệp đầu mối công bố.

Để hiện thực hóa điều này, có thể áp dụng cơ chế thí điểm: quy định mức giá bán lẻ tối thiểu theo tỷ lệ phần trăm cao hơn giá bán buôn, nhằm tạo ra khoảng chênh lệch hợp lý giữa hai khâu. Chỉ khi đó mới chấm dứt được tình trạng doanh nghiệp bán lẻ phụ thuộc hoàn toàn vào mức chiết khấu do đầu mối quyết định – giải pháp xử lý tận gốc bài toán "chiết khấu 0 đồng". Bởi lẽ, nếu giá bán buôn bằng hoặc gần bằng giá bán lẻ, doanh nghiệp bán lẻ sẽ không còn nguồn thu để bù đắp chi phí hoạt động.

Dù mang lại sự chủ động lớn cho doanh nghiệp, chính sách mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với cơ quan quản lý Nhà nước trong việc quy định cơ sở tính giá, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát. Việc xử lý triệt để các hành vi gian lận, găm hàng, thao túng giá hay tự ý đóng cửa không rõ lý do sẽ giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng, hướng tới một nền kinh tế thị trường hiện đại và phát triển bền vững.