Giá vật liệu tăng phi mã: Lo chất lượng tăng trưởng

Thời gian qua, các mặt hàng vật liệu xây dựng từ sắt thép đến cát, xi măng, gạch đá... đều tăng chóng mặt khiến không ít doanh nghiệp lao đao.

Giá thép hiện nay tăng khoảng 40-45% so với quý III/2020, trong khi giá xi măng đang tăng từ 30.000-50.000 đồng/tấn, còn giá cát tăng gần gấp đôi do nguồn cung không đủ cầu.

Theo khảo sát, giá cát vàng giá 330.000 - 380.000 đồng/m3, tăng khoảng 160.000 đồng. Đặc biệt, giá cát có chấm (dùng trong xây dựng cầu) mỗi m3 giá từ 600.000 đến 800.000 đồng, trong khi trước Tết Nguyên đán Tân Sửu chỉ 400.000 đồng/m3.

Trao đổi với Đất Việt, GS.TS Đặng Đình Đào, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Phát triển (Đại học Kinh tế Quốc dân) cho biết, giá vật liệu xây dựng tăng ảnh hưởng trực tiếp đến các nhà thầu xây dựng, song điều ông lo ngại hơn chính là những dự án, công trình đầu tư bằng vốn ngân sách.

Cụ thể, theo vị chuyên gia, cũng như nhiều quốc gia khác trên thế giới, Việt Nam chủ trương đẩy mạnh đầu tư công vào các dự án cơ sở hạ tầng trọng điểm để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh đại dịch Covid-19. Đó là hướng đi đúng nhưng nếu không kiểm soát cẩn thận thì đó lại là con dao hai lưỡi, ảnh hưởng đến chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế.

"Trước đây chúng ta vẫn nói: đào đường, lấp đường cũng làm tăng GDP trong ngắn hạn nhưng không có ý nghĩa đối với nền kinh tế. Giá nguyên liệu đầu vào tăng cũng sẽ làm tăng trưởng GDP nhưng đó không phải là thứ tăng trưởng mà chúng ta mong muốn vì nó chỉ là tăng trưởng ảo, chất lượng tăng trưởng không bền vững", GS Đào nhận xét.

Khi giá vật liệu tăng chóng mặt thì suất đầu tư tăng lên. Bộ KH-ĐT, Bộ Tài chính, Bộ Công thương có rà soát thế nào thì sự tăng lên ấy cũng dồn vào ngân sách vì các dự án cơ sở hạ tầng trọng điểm chủ yếu là đầu tư công. 

"Nguyên vật liệu đầu vào tăng, dự án, công trình muốn tiếp tục thi công thì phải điều chỉnh tổng mức đầu tư, chấp nhận thanh toán đơn giá cho nhà thầu theo giá thị trường. Bình thường, cũng với số vốn ấy, chúng ta có thể làm được nhiều công trình hơn, nhưng khi giá đầu vào tăng chóng mặt thì số vốn ấy chỉ đủ làm một công trình.

Ấy là chưa tính đến cảnh để giảm chi phí xây dựng trong bối cảnh giá cả leo thang, không loại trừ trường hợp nhà thầu xây dựng làm dự án theo kiểu "gọt chân cho vừa giày", bớt xén vật liệu xây dựng, giảm lượng sắt thép, sử dụng vật liệu rẻ tiền dẫn đến chất lượng công trình sụt giảm nghiêm trọng. Khi ấy, công trình không được khai thác sử dụng để thúc đẩy tăng trưởng mà chỉ để ngắm cho đẹp.

Rõ ràng, hệ quả rất khó lường, nền kinh tế thiệt đơn thiệt kép, ngân sách nhà nước phải trả giá trong khi chất lượng tăng trưởng lại sụt giảm", GS.TS Đặng Đình Đào phân tích.

Từ đây, ông cho rằng các cơ quan quản lý nhà nước phải tỉnh táo, không thể đầu tư công bằng mọi giá để có tăng trưởng.

Giá thép xây dựng tăng chóng mặt thời gian qua

"Tăng trưởng để làm gì trong bối cảnh địa phương nào cũng làm sân bay, cảng biển, địa phương nào cũng làm đường cao tốc? Cần phải có một hội đồng xem xét, quyết định các vấn đề đầu tư cho có hiệu quả.

Nếu cứ lấy lý do thúc đẩy tăng trưởng rồi xin đầu tư công thì rất nguy hiểm. Chính vì đầu tư bằng mọi giá để có tăng trưởng nên mới có chuyện các mỏ đất đá để san lấp đường cao tốc, sắt thép đều tăng phi mã, trong lúc năng lực sản xuất thực ra là thừa sức làm với mức giá cũ", GS Đào chỉ rõ và cho rằng các địa phương có trách nhiệm phải rà soát lại giá vật liệu xây dựng.

Theo đó, mỏ đất, đá, cát thuộc về quản lý của địa phương, không thể lấy lý do xây dựng nhiều, phải đầu tư công nhiều mà đẩy giá lên, hoặc để hàng năm trời không cấp giấy phép khai thác khiến doanh nghiệp phải đi thật xa để mua nguyên liệu san nền làm đường.

"Khả năng trục lợi chính sách, móc ngoặc để đẩy giá lên cần phải được tính đến", nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Phát triển lưu ý.

Để tăng trưởng bền vững, theo vị chuyên gia, đầu tư vào cơ sở hạ tầng chỉ là một hướng và nếu quá tập trung vào đây thì nền kinh tế sẽ trở nên khập khiễng, mất cân đối.

"Trong bối cảnh dịch bệnh, đầu tư cơ sở hạ tầng là một giải pháp, nhưng đó phải là dự án, công trình thực sự cần thiết cho địa phương. Quan trọng nhất vẫn là phải tập trung đầu tư cho sản xuất, kinh doanh.

Cho nên, rất cần lưu ý đến vấn đề định mức kinh tế kỹ thuật, cơ sở quản lý và trên hết là cái tâm con người. Đâu đó vẫn còn tư tưởng ngân sách nhà nước là tiền chùa nên muốn tranh thủ. Nếu không chấn chỉnh kịp thời, nguy cơ thất thoát rất dễ xảy ra", GS.TS Đặng Đình Đào nói.

Trong khi giá vật liệu xây dựng leo thang chóng mặt trong tháng qua thì báo cáo của Tổng cục Thống kê lại đưa ra con số bất ngờ. Cơ quan này cho biết trong tháng 4/2021, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) giảm 0,04% so với tháng trước và đặc biệt là nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng giảm 0,43%.

Theo lý giải của Tổng cục Thống kê, nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng tháng 4/2021 giảm 0,43% so với tháng trước chủ yếu do giá điện sinh hoạt tháng 4 giảm 0,73% so với tháng trước, giá nước sinh hoạt giảm 1,57%.

Giá gas tháng 4 giảm 4,86% so với tháng trước do từ ngày 01/4/2021, giá gas trong nước điều chỉnh giảm 20.500 đồng/bình 12 kg sau khi giá gas thế giới giảm 65 USD/tấn (từ mức 610 USD/tấn xuống mức 545 USD/tấn). Giá dầu hỏa tăng 0,06% so với tháng trước do ảnh hưởng của đợt điều chỉnh giá ngày 27/3/2021, 12/4/2021 và 27/4/2021 làm giá dầu hỏa tăng 80 đồng/lít so với tháng trước.

Riêng giá vật liệu bảo dưỡng nhà ở tăng 1% so với tháng trước do giá thép tăng khi giá nguyên vật liệu đầu vào sản xuất thép tăng cao và giá dịch vụ sửa chữa nhà ở tăng 0,18% do nhu cầu sửa chữa nhà tại một số địa phương tăng.

Những số liệu này không thuyết phục được các chuyên gia. Trao đổi trên báo chí, PGS.TS Phạm Thế Anh (Viện Nghiên cứu kinh tế và chính sách) phải thốt lên rằng “không biết cơ quan thống kê xây nhà bằng gì”?!

Chuyên gia này lưu ý rằng không chỉ có thép, giá cả của hầu như tất cả các loại vật liệu xây dựng đều tăng mạnh trong tháng qua nên ông cảm thấy "không đáng tin cậy lắm” với con số của Tổng cục Thống kê.