Hà Nội đẩy nhanh cải tạo chung cư cũ: Kỳ vọng diện mạo mới cho Thủ đô

Không còn "chắp vá", thành phố chuyển sang quy hoạch cả khu

Ngày 22/9, Ban Chỉ đạo Cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư cũ trên địa bàn thành phố Hà Nội đã ban hành Kế hoạch hành động số 03/KH-BCĐ. Theo đó, toàn bộ công tác lập, trình duyệt quy hoạch chi tiết, tổng mặt bằng và đề án quy gom chung cư cũ sẽ được hoàn thành trong quý III đến quý IV/2025. Đây là lần đầu tiên tiến độ được ấn định cụ thể, thể hiện quyết tâm chuyển từ chủ trương sang hành động.

Thành phố hiện có khoảng 1.579 tòa chung cư cũ xây dựng trước năm 1994, phân bổ ở cả trung tâm lẫn vùng ven. Trong đó, hàng trăm công trình xuống cấp, đặc biệt có bảy tòa được xác định nguy hiểm cấp D, buộc phải di dời khẩn cấp. Nhiều khu tập thể lâu năm như Giảng Võ, Thành Công, Khương Thượng, Nguyễn Công Trứ… đã quá tải cả về hạ tầng và số lượng cư dân. Việc cải tạo, xây dựng lại không chỉ là câu chuyện chỗ ở an toàn, mà còn gắn với hình ảnh đô thị văn minh, hiện đại.

Điểm khác biệt của kế hoạch lần này là Hà Nội không còn đi theo hướng "chắp vá" từng tòa riêng lẻ, mà sẽ quy hoạch đồng bộ theo cụm, theo khu. Điều này nhằm đảm bảo hạ tầng kỹ thuật và xã hội được thiết kế đồng bộ: từ giao thông, cây xanh, trường học cho tới bãi đỗ xe. Bên cạnh đó, cơ chế lấy ý kiến cư dân cũng được siết chặt: khi đạt 2/3 đồng thuận, thành phố có quyền thu hồi đất, đấu giá quyền sử dụng để lựa chọn nhà đầu tư. Đây được coi là giải pháp nhằm tháo gỡ tình trạng nhiều dự án ách tắc do vài hộ dân chưa đồng ý.

Ngoài ra, quy hoạch mới cho phép điều chỉnh chỉ tiêu xây dựng, trong đó có phương án tăng chiều cao ở một số vị trí, có thể tới 40 tầng nếu phù hợp. Mục đích là tạo thêm quỹ nhà thương mại, từ đó cân đối chi phí cải tạo và dành quỹ đất tái thiết hạ tầng xã hội. Thành phố kỳ vọng cách làm này vừa giải quyết bài toán kinh tế, vừa giảm áp lực ngân sách.

Nhà cao tầng có thể mọc lên, nhưng hạ tầng có theo kịp?

Sống hơn 40 năm trong khu tập thể Giảng Võ, bà Nguyễn Thị Thìn cho biết, gia đình mấy thế hệ đều mong mỏi có nhà mới từng ngày. Cầu thang đã rỉ sét, mùa mưa dột nát, hệ thống điện chắp vá khiến bà luôn nơm nớp. "Nhà mới ai mà không muốn, nhưng điều chúng tôi quan tâm là liệu có được tái định cư tại chỗ, hay phải đi xa vài cây số. Con cái học hành, công việc buôn bán đều ở quanh đây, di chuyển đi nơi khác thì khổ lắm", bà nói.

Không ít cư dân chia sẻ chung nỗi lo. Cải tạo đồng nghĩa với việc phải tạm di dời vài năm. Vấn đề là trong khoảng thời gian ấy, người dân sẽ ở đâu, chi phí ra sao, liệu có đúng tiến độ cam kết để trở về nhà mới? Nhiều trường hợp trước đây phải đi thuê nhà tạm cư dài ngày vì dự án chậm, dẫn tới niềm tin bị ảnh hưởng.

Bài toán bồi thường và hệ số quy đổi diện tích cũng là điểm nóng. Nếu căn cũ 40–50 m2 được đổi sang căn mới tương đương, nhiều người dân hài lòng. Nhưng khi diện tích bị điều chỉnh giảm, hoặc chi phí chênh lệch cao, mâu thuẫn dễ phát sinh. Chính vì thế, giới chuyên gia nhấn mạnh cần công khai, minh bạch phương án đền bù và hệ số quy đổi, tránh tình trạng người dân bị "mù mờ thông tin".

Ngoài ra, tăng tầng đồng nghĩa với tăng dân số, hạ tầng xung quanh có chịu nổi? Trường học, bệnh viện, chỗ đỗ xe, hệ thống thoát nước vốn đã quá tải ở nhiều khu vực nội đô. Nếu chỉ xây cao mà hạ tầng không theo kịp, chất lượng sống sau cải tạo chưa chắc được cải thiện.

Ông Nguyễn Văn Đính, Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam, nhận định, cải tạo chung cư cũ không chỉ là chuyện xây dựng lại tòa nhà, mà phải tính tới môi trường sống lâu dài. Nếu tái định cư tại chỗ, hạ tầng được nâng cấp, người dân sẽ đồng thuận và niềm tin vào chính sách mới sẽ cao hơn nhiều.

Hà Nội đang đứng trước cơ hội tạo cú hích lớn trong công cuộc chỉnh trang đô thị. Kế hoạch hành động số 03/KH-BCĐ đặt ra mốc thời gian rõ ràng tới cuối năm 2025, được kỳ vọng sẽ chấm dứt cảnh "kế hoạch treo" tồn tại nhiều năm qua. Tuy nhiên, niềm tin của người dân chỉ thực sự được củng cố nếu thành phố thực hiện đúng cam kết, công khai chính sách bồi thường và bảo đảm tái định cư thuận tiện. Khi ấy, những khu tập thể cũ mới có thể biến thành những khu đô thị hiện đại, vừa giữ được cộng đồng gắn bó, vừa tạo diện mạo mới cho Thủ đô.