Siết ngân hàng mua TPDN: Không thể chủ quan nữa

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang lấy ý kiến dự thảo thông tư quy định việc mua, bán trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) của các tổ chức tín dụng (TCTD) với quy định chặt chẽ hơn.

Trong dự thảo, NHNN đưa ra quy định ngân hàng thương mại (NHTM) chỉ được mua trái phiếu doanh nghiệp khi có tỷ lệ nợ xấu dưới 3% theo báo cáo tài chính đã được kiểm toán tại năm trước liền kề; trừ trường hợp mua theo phương án cơ cấu lại được cấp có thẩm quyền phê duyệt theo quy định.

NHTM không được mua trái phiếu (bao gồm mua từ phát hành lần đầu và mua lại từ các tổ chức, cá nhân khác) của doanh nghiệp phát hành có phát sinh nợ xấu tại tổ chức tín dụng mua và tại tổ chức tín dụng khác trong vòng 12 tháng gần nhất tính đến thời điểm quyết định mua.

Dự thảo thông tư cũng quy định NHTM không được mua TPDN phát hành trong đó có mục đích để cơ cấu lại các khoản nợ (đảo nợ) của chính doanh nghiệp phát hành.

Hoan nghênh dự thảo thông tư của NHNN, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh (Học viện Tài chính) cho rằng, những quy định mà dự thảo thông tư đưa ra là đòi hỏi bắt buộc mà tất cả các NHTM phải chấp hành và ông tin rằng, nếu dự thảo thông tư được thông qua, doanh nghiệp cũng như NHTM không thể chủ quan được nữa.

Theo vị chuyên gia, qua dự thảo thông tư cho thấy nỗi lo lắng của NHNN về tình trạng nợ xấu, về sự an toàn của hệ thống ngân hàng, do đó cần phải siết chặt hoạt động mua bán TPDN của NHTM với những quy định chặt chẽ hơn.

Doanh nghiệp phát hành trái phiếu chính là đi vay và trái phiếu chẳng qua là một tờ giấy chứng nhận nợ, còn người mua trái phiếu là người cho vay. Nhưng cho vay trong trường hợp này là hình thức không có thế chấp, không cần bảo lãnh, chỉ dựa vào sự tín nhiệm của người cho vay đối với doanh nghiệp, dựa vào niềm tin về khả năng đầu tư có lãi và uy tín của doanh nghiệp.

"Đây là việc không chỉ ngân hàng mà cả các doanh nghiệp và cá nhân trong nền kinh tế quốc dân phải rất cẩn trọng, xem xét tình hình hoạt động của các doanh nghiệp phát hành để có quyết định đầu tư, mua trái phiếu hay không.

Nhưng lâu nay, NHTM nói riêng và các trái chủ - người mua TPDN nói chung, chưa quan tâm đúng mức đến vấn đề này. Đó là việc doanh nghiệp cần vốn để tái cơ cấu, để sản xuất kinh doanh thì cứ vay nhưng khả năng trả được nợ hay không thì chưa ai nói đến.

Thay vì cho doanh nghiệp vay tín dụng, có thế chấp, có bảo lãnh, theo dõi quản lý chặt chẽ, ngân hàng cho doanh nghiệp vay thông qua việc mua trái phiếu doanh nghiệp - một hình  thức cho vay đơn giản hơn. Có thể hiểu, doanh nghiệp được giao tiền kinh doanh mà không quản lý gì, chỉ cần tín nhiệm doanh nghiệp, ôm hy vọng rằng doanh nghiệp có thể trả được nợ.

Rõ ràng, việc cho vay thông qua mua trái phiếu doanh nghiệp dễ dãi hơn và cũng rủi ro hơn. Nguy cơ nợ xấu, mất vốn lớn hơn so với cho vay tín dụng", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh phân tích. 

Ông dẫn ví dụ, thời gian qua đã phát sinh việc ngân hàng mua TPDN tiềm ẩn nhiều rủi ro. Cụ thể, trong điều kiện doanh nghiệp phát hành trái phiếu tiếp tục gặp khó khăn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và không có khả năng trả nợ gốc và lãi trái phiếu đến hạn, dẫn đến việc phát hành thêm trái phiếu. Ngân hàng lại mua trái phiếu ấy, doanh nghiệp dùng tiền bán trái phiếu để trả  nợ cho ngân hàng, và đây là một hình thức đảo nợ.

"Cứ như thế, ngân hàng bị gắn chặt với quyền lợi của doanh nghiệp, trót đâm lao phải theo lao", ông nhấn mạnh.

Bởi vậy, vị chuyên gia một lần nữa nhấn mạnh, siết chặt việc mua bán TPDN là một đòi hỏi bắt buộc, không chỉ là đối với ngân hàng, mà với  tất cả các chủ thể trong nền kinh tế cũng phải cẩn trọng.

"Trước nay chúng ta chưa có quy định chặt chẽ về việc phát hành trái phiếu thì phải làm gì, như thế nào. Thậm chí, đến bây giờ, doanh nghiệp vẫn được phép phát hành trái phiếu với mức dư nợ cao gấp 5 lần vốn chủ sở hữu. Như vậy là quá rộng rãi, kèm theo đó là mức độ, rủi ro, nguy hiểm cũng cao hơn", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh chỉ rõ, đồng thời lưu ý rằng, dự thảo thông tư đưa ra những quy định trên là hợp lý và không hề làm khó doanh nghiệp.

"Đã là cơ quan quản lý nhà nước thì phải đảm bảo sự an toàn cho hệ thống ngân hàng cũng như cho cả nền kinh tế quốc dân. Với những quy định này, doanh nghiệp, NHTM không thể làm liều được nữa. Nếu đã quy định rồi mà vẫn cố tình làm sai thì phải xử lý", PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nói.