Thương mại, FDI giúp Việt Nam thoát nghèo: Giàu thì sao?
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Nam, FDI chỉ có thể giúp Việt Nam mở đường phát triển, nhưng để làm giàu thì người Việt Nam phải tự làm lấy.
Trong một bài viết mới đây, tạp chí kinh tế nổi tiếng The Economist ca ngợi Việt Nam thoát nghèo nhờ thương mại và FDI, tuy nhiên tạp chí này cũng đặt vấn đề: "Liệu chúng có thể giúp Việt Nam giàu có được không?".
Ghi nhận thực tế kinh tế Việt Nam tăng trưởng dựa vào xuất khẩu, The Economist cũng chỉ ra rằng, khoảng cách ngày càng gia tăng giữa các doanh nghiệp nước ngoài và trong nước đang đặt ra mối đe dọa cho sự phát triển của Việt Nam. Việt Nam trở nên phụ thuộc quá nhiều vào đầu tư và xuất khẩu của các công ty nước ngoài, trong khi các công ty trong nước hoạt động kém hiệu quả.
Đồng tình với những nhận xét mà bài báo của The Economist đưa ra, PGS.TS Nguyễn Văn Nam, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại (Bộ Công thương) một lần nữa nhấn mạnh, việc FDI đóng vai trò chính trong xuất khẩu của Việt Nam khiến chúng ta chỉ là những người "xuất hộ" mà thôi, còn doanh nghiệp trong nước bị lép vế và chịu nhiều thua thiệt.
Ông khẳng định, nếu tăng trưởng cứ mãi dựa vào xuất khẩu, FDI... thì về lâu dài sẽ khiến nền kinh tế Việt Nam trở nên phụ thuộc. Đã thế lợi nhuận chủ yếu rơi vào tay FDI, không phải doanh nghiệp Việt Nam.
"Tất nhiên, phíaViệt Nam cũng được chút lợi nhuận, nhưng chỉ là phần nhỏ, và khi FDI rút đi sẽ để lại khoảng trống lớn cho nền kinh tế", nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại cảnh báo.
Đánh giá FDI đã giúp Việt Nam mở đường phát triển, song vị chuyên gia lưu ý, để làm giàu thì người Việt phải tự học và tự làm lấy, không thể ảo tưởng người khác làm giàu hộ mình được.
Muốn vậy, phải nuôi dưỡng doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là phải có những tập đoàn kinh tế tư nhân lớn mạnh.
Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận, để các tập đoàn kinh tế tư nhân lớn mạnh như các chaebol của Hàn Quốc hay keiretsu của Nhật Bản không phải là việc dễ dàng, cần có sự quyết tâm và đồng lòng của cả tập thể lãnh đạo, nhất là sự quyết liệt của người đứng đầu.
"Ở thời kỳ đầu đổi mới, Việt Nam có cảm nhận tốt là phải hoạt động theo cơ chế thị trường, song chính sách còn nhiều bất cập. Sau đó, cơ chế chung đã mở ra, doanh nghiệp FDI vào thì họ hoạt động theo cơ chế thị trường, chúng ta không thể can thiệp được việc mua bán, kinh doanh của họ.
Còn với doanh nghiệp trong nước, chúng ta xác định phải nuôi dưỡng kinh tế tư nhân, song đâu đó vẫn có cái nhìn thiếu thiện cảm với thành phần kinh tế này, do đó vẫn còn nhiều quy định hạn chế khiến doanh nghiệp tư nhân không thể lớn lên được", PGS.TS Nguyễn Văn Nam nhận xét.
Một điểm hạn chế được vị chuyên gia chỉ ra, đó là ở Việt Nam, thương mại nhỏ lẻ được dung dưỡng, phát triển mạnh mẽ, thiếu những doanh nghiệp lớn để cạnh tranh nhau, hình thành ra một cơ chế thị trường rõ ràng. Hệ quả là thương mại nhỏ đang phải trả giá đắt, mà bằng chứng là nông sản người nông dân làm ra bán rất rẻ, nhưng đến tay người tiêu dùng thì giá đắt gấp nhiều lần. Điều này nhìn thấy rõ qua giá xoài, thanh long, mít, gà công nghiệp, thịt lợn... trong thời gian qua.
Theo PGS.TS Nguyễn Văn Nam, đây là điểm khác biệt giữa Việt Nam với nhiều quốc gia trên thế giới. Ở các nước, Nhà nước không phải quản những doanh nghiệp li ti bên dưới mà sẽ do doanh nghiệp lớn chi phối, doanh nghiệp nhỏ muốn hoạt động phải dựa vào doanh nghiệp lớn, không được tùy tiện nâng giá, giảm giá... Doanh nghiệp lớn làm theo luật và bắt buộc những chân rết của họ cũng phải làm theo luật.
"Muốn làm giàu phải có doanh nghiệp lớn làm ăn lớn, còn doanh nghiệp nhỏ li ti thì chỉ có thể thoát nghèo và đến một mức độ nào đó mà thôi. Những người làm ăn chân chính, dùng tài năng kinh doanh, sống bằng cơ chế cạnh tranh đúng luật pháp thì rất khó giàu bởi chính sách chưa thực sự đi vào cuộc sống.
FDI vào Việt Nam rất giàu, họ vẫn góp phần làm cho nền kinh tế phát triển nhưng lợi nhuận chủ yếu rơi vào tay họ, Việt Nam chỉ được chút công ăn việc làm cho người lao động, doanh nghiệp Việt cũng được san sẻ đôi chút", vị chuyên gia phân tích.
Nhớ lại thời điểm Việt Nam chính thức trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2007, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại khẳng định đây là một bước ngoặt lớn song về thương mại Việt Nam vẫn còn dè dặt. Theo đó, các nhà bán lẻ quốc tế có quyền mở điểm bán lẻ đầu tiên, nhưng từ điểm bán lẻ thứ hai trở đi, phải tuân thủ việc kiểm tra nhu cầu kinh tế (ENT). Nhà đầu tư nước ngoài muốn mở chuỗi siêu thị phải xin giấy phép riêng biệt cho mỗi siêu thị. Sở công thương, sở kế hoạch và đầu tư các địa phương căn cứ vào rất nhiều tiêu chí để quyết định có cấp phép hay không...
Quy định là vậy, nhưng thực tế, do Nhà nước đã phân cấp quản lý nên đã xảy ra tình trạng cấp phép tràn lan ở nhiều địa phương, không cân nhắc đến nhu cầu thực tế. Đây chính là nguyên nhân giúp doanh nghiệp nước ngoài có điều kiện mở thêm điểm bán lẻ thứ hai. Thậm chí có doanh nghiệp nước ngoài đầu tư cả dự án bất động sản, trong đó có trung tâm thương mại để kinh doanh siêu thị, hoặc “lách luật” bằng cách đứng tên quản lý, mua lại cổ phần của doanh nghiệp trong nước, nhượng quyền kinh doanh cho doanh nghiệp trong nước...
"Metro ban đầu chỉ bán sỉ, họ cấp thẻ cho khách hàng, bán giá thấp hơn một chút so với các hệ thống bán lẻ khác, kết quả là họ rất đắt hàng. Dù quy định khi Việt Nam gia nhập WTO đã nêu rõ, nhưng sau vài năm, Metro đã mở được 19 siêu thị và cuối cùng họ bán cho Thái Lan. Big C cũng mở chuỗi siêu thị ở khắp các tỉnh, thành của Việt Nam, sau đó chủ hệ thống này là tập đoàn Casino của Pháp cũng bán cho Thái Lan.
Những nhà phân phối nước ngoài ấy đã đi đúng hướng và giàu sụ, nhưng họ không cam kết lâu dài với Việt Nam, được một thời gian là họ bán lấy lãi và ra đi", PGS.TS Nguyễn Văn Nam nói.
Ông cho rằng đây là cái khó của Việt Nam, đòi hỏi phải thay đổi về tư duy, chính sách, cơ chế, luật pháp, mà trước hết là cần có sự nhất trí trên dưới, tầm nhìn xa của người quản lý, phải thấy được đất nước muốn giàu lên phải có những tập đoàn lớn mạnh, kinh doanh tầm cỡ quốc tế.
"Tất nhiên rồi nhu cầu về hội nhập, phát triển cũng sẽ bào mòn tư duy ghen ghét, không cho làm giàu, và cái khó sẽ ló cái khôn, vẫn có những doanh nhân biết cách làm ăn.
Nhưng về cơ bản là phải điều chỉnh chính sách, nếu không hệ quả rất rõ. Năng suất lao động của Việt Nam so với các nước trong khu vực là một bằng chứng.
Theo ước tính của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), năng suất lao động của Việt Nam năm 2020, thấp hơn 7 lần so với Malaysia; 4 lần so với Trung Quốc; 3 lần so với Thái Lan, 2 lần so với Philippines và 26 lần so với Singapore. Báo cáo 2020 của Tổ chức Năng suất châu Á (APO) cũng cho thấy, năng suất lao động Việt Nam tụt hậu so với Nhật Bản 60 năm, so với Malaysia 40 năm và Thái Lan 10 năm. Thu nhập của người lao động Việt Nam còn thấp do chưa có cơ chế cạnh tranh đúng nghĩa", PGS.TS Nguyễn Văn Nam dẫn chứng.
TIN LIÊN QUAN
KCN Phù Mỹ đón hai dự án hóa chất, phân bón gần 8.000 tỷ đồng
KCN Phù Mỹ tại Gia Lai vừa có hai dự án sản xuất hóa chất và phân bón với tổng vốn đầu tư đăng ký 7.940 tỷ đồng, sử dụng gần 60 ha đất.
Becamex dự kiến lập công ty con bất động sản vốn 300 tỷ đồng
Becamex thông qua chủ trương thành lập công ty con hoạt động chính trong lĩnh vực bất động sản, vốn điều lệ 300 tỷ đồng. Trước đó, tập đoàn cũng thông qua phương án góp...
LICOGI 14 nâng hạn mức tín dụng tại BIDV Phú Thọ lên 250 tỷ đồng
Hội đồng quản trị Công ty CP LICOGI 14 (HNX: L14) vừa thông qua tổng hạn mức tín dụng 250 tỷ đồng tại BIDV Phú Thọ, tăng 160 tỷ đồng so với hạn mức...
Novaland muốn phát hành gần 2,8 triệu cổ phiếu đổi trái phiếu
Novaland thông qua phương án chuyển đổi gần 94,5 tỷ đồng trái phiếu quốc tế thành cổ phiếu NVL, với giá chuyển đổi 34.000 đồng/cổ phiếu.
Tôn Đông Á chốt ngày chia cổ tức cổ phiếu 10% sau khi lên HOSE
Tôn Đông Á chốt ngày 27/11 để thực hiện quyền nhận cổ tức năm 2025 bằng cổ phiếu với tỷ lệ 10%. Sau đợt phát hành, vốn điều lệ của doanh nghiệp dự kiến tăng...
Vĩnh Hoàn chi hơn 600 tỷ đồng trả cổ tức tiền mặt
Với tỷ lệ tạm ứng cổ tức 30%, Vĩnh Hoàn dự kiến chi khoảng 628 tỷ đồng cho cổ đông. Chủ tịch HĐQT Trương Thị Lệ Khanh, người đang nắm giữ hơn 45% vốn…
Cảng hàng không Quảng Trị tăng tốc về đích, đợt tuyển dụng đầu tiên thu hút hàng trăm ứng viên
Đợt tuyển dụng nhân sự đầu tiên của Cảng hàng không Quảng Trị đã thu hút gần 300 hồ sơ ứng tuyển, mở ra cơ hội nghề nghiệp mới cho người lao động địa phương…
PV Power nâng hơn 342% mục tiêu lợi nhuận, vượt kế hoạch năm sau 9 tháng
PV Power nâng mục tiêu lợi nhuận sau thuế năm 2026 tăng 342,4% so với kế hoạch ban đầu. Sau 9 tháng, doanh nghiệp ghi nhận gần 6.899 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, vượt...
Đầu tư CMC chốt ngày trả cổ tức cổ phiếu 17% sau khi giảm mạnh từ mức 35%
Đầu tư CMC chốt ngày để trả cổ tức năm 2025 bằng cổ phiếu, tỷ lệ thực hiện giảm từ 35% xuống 17% do nguồn lợi nhuận trên báo cáo tài chính kiểm toán năm...
Cảng Phước An dự kiến lập công ty con vốn 500 tỷ đồng
Cảng Phước An dự kiến lập công ty con vốn 500 tỷ đồng, hoạt động trong lĩnh vực cảng biển, logistics và khu công nghiệp.
AMY Grupo lên HOSE ngày 20/11, vốn hóa gần 7.900 tỷ đồng
Cổ phiếu AMY sẽ giao dịch trên HOSE từ ngày 20/11/2026 với giá tham chiếu 48.900 đồng/cổ phiếu. Trước khi lên sàn, AMY Grupo đã hoàn tất đợt IPO, huy động gần 787,3 tỷ đồng.
Tập đoàn Hoà Phát của tỷ phú Trần Đình Long tiếp tục "đổ" tiền vào mảng năng lượng tái tạo
Sắp tới, Tập đoàn Hoà Phát sẽ chi gần 650 tỷ đồng để thành lập Công ty Năng lượng tái tạo, trong bối cảnh doanh nghiệp này liên tục có động thái mở rộng…
Hòa Phát rót gần 650 tỷ đồng thành lập công ty năng lượng tái tạo
Tập đoàn Hòa Phát (HoSE: HPG) thông qua việc góp 649,87 tỷ đồng, tương đương 99,98% vốn điều lệ, để thành lập Công ty cổ phần Năng lượng tái tạo Hòa Phát...
Taseco Land hạ gần 30% kế hoạch doanh thu năm 2026
Taseco Land điều chỉnh giảm gần 30% kế hoạch doanh thu và 27,9% mục tiêu lợi nhuận sau thuế năm 2026. Lợi nhuận sau thuế 9 tháng của doanh nghiệp vẫn tăng hơn 80% so...
Tập đoàn Hà Đô hoàn thành 53% kế hoạch lợi nhuận cả năm sau 9 tháng
Trong quý III/2026, Tập đoàn Hà Đô ghi nhận lợi nhuận sau thuế đạt 228 tỷ đồng. Lũy kế 9 tháng, lãi sau thuế tăng nhẹ 8% so với cùng kỳ, đạt hơn 614 tỷ...
Bia Sài Gòn – Miền Trung chốt tạm ứng cổ tức tiền mặt 20%
Bia Sài Gòn – Miền Trung chốt ngày 25/11 để tạm ứng cổ tức tiền mặt tỷ lệ 20%, dự kiến chi gần 60 tỷ đồng. Trong 9 tháng đầu năm 2026, doanh thu thuần...
Taseco Airs tạm ứng cổ tức 20%, lãi 9 tháng tăng 30%
Taseco Airs chốt ngày 19/11 đăng ký cuối cùng để tạm ứng cổ tức năm 2026 bằng tiền mặt, dự chi gần 108 tỷ đồng. Sau 9 tháng, doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận sau...
Nhà Khang Điền (KDH): Nhóm VinaCapital liên tục nâng sở hữu, nhóm Dragon Capital lại bán ra
Nhóm quỹ đầu tư VinaCapital vừa hoàn tất mua vào hàng chục triệu cổ phiếu KDH của Nhà Khang Điền để gia tăng tỷ lệ sở hữu…
Dược Hậu Giang sắp chi hơn 780 tỷ đồng tạm ứng cổ tức
Với hơn 130,7 triệu cổ phiếu đang lưu hành, Dược Hậu Giang dự kiến phải chi hơn 784 tỷ đồng cho đợt tạm ứng cổ tức này…


























