Trung Quốc trả đòn Mỹ: Không phải đất hiếm mà...nhiều hơn thế

Cuộc chiến công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc đã bước sang một giai đoạn mới. Đó là sự phản đòn từ phía Bắc Kinh.

Hôm 17/10, Ủy ban Thường vụ Đại hội Nhân dân Toàn quốc - cơ quan lập pháp hàng đầu Trung Quốc đã thông qua luật hạn chế xuất khẩu các mặt hàng bị kiểm soát.

Mục đích là cho phép chính phủ hành động chống lại các quốc gia lạm dụng kiểm soát xuất khẩu theo cách làm tổn hại đến lợi ích của Trung Quốc.

Các mặt hàng bị kiểm soát bao gồm các sản phẩm quân sự và hạt nhân, hàng hóa, công nghệ và dịch vụ khác cùng dữ liệu liên quan.

Tân Hoa xã cho biết luật này được "xây dựng với mục đích bảo vệ an ninh và lợi ích quốc gia". Luật mới sẽ có hiệu lực vào ngày 1/12/2020.

Luật hạn chế xuất khẩu các mặt hàng bị kiểm soát mới được Trung Quốc ban hành được cho là có sự chuẩn bị từ lâu.

Hồi tháng 5/2020, tờ Thời báo Hoàn Cầu của nhà nước Trung Quốc đưa tin, Trung Quốc sẽ đưa ra các biện pháp đáp trả hành động tấn công các hãng công nghệ Trung Quốc của Mỹ.

Các biện pháp này sẽ nhắm vào các công ty Mỹ như Apple, Cisco Systems, Qualcomm, đồng thời đình chỉ việc mua máy bay Boeing.

Hôm 23/8, Bộ Thương mại Trung Quốc đã ban hành một danh sách sửa đổi 23 danh mục công nghệ bị cấm hoặc hạn chế xuất khẩu. Trang CNBC cho biết, một trong những mặt hàng bị hạn chế là công nghệ “đề xuất nội dung cá nhân hóa dựa trên phân tích dữ liệu”.

Điều này có nghĩa là công ty công nghệ ByteDance sẽ phải xin phép Chính phủ Trung Quốc nếu muốn bán thuật toán đề xuất của ứng dụng TikTok gây sốt tại Mỹ, trong bất kỳ giao dịch nào.

Đến hôm 19/9, Bộ Thương mại Trung Quốc đã ban hành các quy tắc về danh sách “các thực thể không đáng tin cậy” được đề xuất. Chúng sẽ nhắm vào các công ty cùng cá nhân nước ngoài gây nguy hiểm cho chủ quyền và an ninh của Trung Quốc.

Về danh sách thực thể không đáng tin cậy, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết: “Danh sách này sẽ nhắm vào các công ty và cá nhân nước ngoài vi phạm các giao dịch thị trường bình thường ở nước này, làm gián đoạn các giao dịch với các công ty Trung Quốc hoặc thực hiện các biện pháp phân biệt đối xử với các công ty Trung Quốc”.

Bộ Thương mại Trung Quốc tiết lộ danh sách này sẽ giúp “bảo vệ chủ quyền quốc gia, lợi ích an ninh và phát triển, duy trì trật tự kinh tế, thương mại quốc tế công bằng và tự do, cũng như bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các doanh nghiệp Trung Quốc, các tổ chức hoặc cá nhân khác”.
 
Động thái mới nhất từ Bắc Kinh được cho là nhằm trực diện vào kế hoạch hạn chế xuất khẩu sản phẩm Mỹ cho công ty SMIC (Semiconductor Manufacturing International - nhà sản xuất chip lớn nhất Trung Quốc) và thực hiện nhiều bước chống lại Huawei cùng các công ty Trung Quốc khác.

Các công ty Mỹ theo đó phải có giấy phép từ chính phủ để bán các sản phẩm, chẳng hạn phần mềm và thiết bị sản xuất chip, cho SMIC. Đây là một công ty sản xuất chip của Trung Quốc nhưng đều phụ thuộc vào các quy trình tiên tiến và các thiết bị quan trọng do công ty Mỹ cung ứng. Các quy trình sản xuất chip 14 nanomet và 7 nanomet của họ đều bị trì hoãn lại do các lệnh cấm mới, được cho là ban hành vào giữa tháng 9 từ phía Mỹ.

Rõ ràng, nếu SMIC muốn được cung cấp chip tiên tiến cho hãng công nghệ viễn thông khổng lồ Huawei của Trung Quốc đều phải dựa vào sản phẩm của Mỹ, nay đã được yêu cầu phải do giới chức Mỹ cấp phép chứ không còn là chuyện tự do thương mại.

Sự bấp bênh về tương lai của SMIC và của cả Huawei đã ảnh hưởng không nhỏ đến tương lai của ngành công nghệ Trung Quốc. Buộc phía Bắc Kinh phải khởi động một cuộc chiến khác.

Trung Quốc từng coi đất hiếm là chiến lược

Đất hiếm được cho là một trong những quân bài quan trọng của Bắc Kinh. Đáng chú ý khi Mỹ và Trung Quốc tiến vào cuộc chiến thương mại, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã thúc đẩy kế hoạch sản xuất đất hiếm của họ, đồng thời giảm bớt số lượng đất hiếm xuất khẩu sang Mỹ.

Nhưng đất hiếm cũng có thể được sản xuất tại Mỹ, bằng chứng là việc Bộ Quốc phòng nước này đang tích cực dùng nhiều cách khác nhau, bao gồm cả quy trình máy móc của Trung Quốc trong vận hành khai thác, chiết xuất 17 nguyên tố của đất hiếm. Lầu Năm Góc thậm chí đã lôi kéo sự tham gia của hàng loạt các quốc gia trên thế giới chống lại sự độc quyền của Bắc Kinh trong việc cung cấp đất hiếm xuất khẩu.

Trước diễn biến này, Trung Quốc đã công bố luật mới, yêu cầu mọi việc xuất khẩu các hàng hóa phạm tới lợi ích quốc gia của Trung Quốc sẽ bị hạn chế. Dẫu không đề cập trực tiếp đến đất hiếm song Bắc Kinh đã chỉ tên hàng loạt hàng hóa trong danh sách này như sản phẩm quân sự và hạt nhân, hàng hóa, công nghệ và dịch vụ khác.

Có thể thấy rằng, Bắc Kinh đã thực sự chuẩn bị cho cuộc chiến trở nên khốc liệt hơn dẫu họ chưa biết sau ngày 3/11, ai sẽ trở thành Tổng thống Mỹ và chính sách đối ngoại với Trung Quốc liệu sẽ mềm mỏng hơn chăng. Sự chuẩn bị này cũng là một trong những bước đi tiến gần tới tham vọng phát triển các ngành công nghiệp của nước này tới năm 2025.

Chính quyền của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình từ lâu đã công bố về kế hoạch quốc gia “Trung Quốc 2025” đặt mục tiêu Trung Quốc nắm giữ các mạng viễn thông hiện đại, tiêu chuẩn kỹ thuật và nền tảng công nghệ hiện đại để hình thành nền tảng của nền kinh tế toàn cầu thế kỷ 21.

Ông Tập Cận Bình còn từng tuyên bố “Trung Quốc 2025” chỉ là một phần của hàng loạt mục tiêu sẽ hoàn tất vào năm 2049, tức kỷ niệm 100 năm quốc khánh Trung Quốc.