Trung Quốc xin gia nhập CPTPP: Nỗ lực mở rộng ảnh hưởng

Ngày 16/9, Trung Quốc đã chính thức đệ đơn xin gia nhập Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

Truyền thông nhà nước Trung Quốc dẫn thông cáo của Bộ Thương mại nước này cho biết Trung Quốc đã đệ đơn xin gia nhập Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới CPTPP.

Bộ trưởng Thương mại Trung Quốc Wang Wentao đã gửi đơn xin gia nhập tới Bộ trưởng Thương mại New Zealand Damien O'Connor.

Hai bộ trưởng cũng đã có cuộc điện đàm và thảo luận về các bước thủ tục tiếp theo. New Zealand là quốc gia đang giữ vai trò như là thư ký và lưu trữ của Hiệp định CPTPP.

Cuối năm 2020, phát biểu tại Hội nghị Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) trực tuyến ngày 20/11/2020, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cho biết "chắc chắn sẽ cân nhắc" ý tưởng tham gia CPTPP.

Giới chức ngoại giao Trung Quốc cho rằng khả năng mở rộng thành viên "có thể nằm trong chương trình thảo luận" giữa các quốc gia thành viên của hiệp định, đồng thời hy vọng việc Trung Quốc tham gia CPTPP sẽ sớm được thông qua.

Thời báo Hoàn cầu của Trung Quốc nhận định, việc Bắc Kinh xin gia nhập CPTPP là một động thái mang tính bước ngoặt thể hiện cam kết của nước này đối với tự do hóa thương mại toàn cầu bất chấp tác động của đại dịch COVID-19 và những nỗ lực tăng cường của Mỹ để cô lập và kìm hãm sự phát triển của Trung Quốc.

Tờ báo Trung Quốc dẫn lời ông Gao Lingyun, một chuyên gia tại Học viện Khoa học Xã hội Trung Quốc ở Bắc Kinh, nhận xét, CPTPP là một thỏa thuận thương mại tiêu chuẩn cao, bao gồm nhiều lĩnh vực hơn RCEP, một trong số các thỏa thuận thương mại tự do khác mà Trung Quốc đã ký kết, chẳng hạn như các vấn đề về lao động và môi trường.

"Động thái này là một bước phát triển quan trọng đối với sự tham gia của Trung Quốc trong việc thiết lập các thỏa thuận kinh tế và thương mại quốc tế và có xu hướng đưa Trung Quốc vào vị trí tốt hơn trong việc quyết định các quy tắc thương mại trong tương lai", Gao nói.

Thỏa thuận này cũng được kỳ vọng sẽ bổ sung cho những nỗ lực hiện có trong nước nhằm cải cách sâu rộng và mở cửa, đặc biệt khi liên quan đến việc bãi bỏ quy định thương mại và đầu tư.

Bên cạnh đó, theo vị chuyên gia, mặc dù RCEP, vẫn đang được phê chuẩn, phần lớn là một hiệp ước tập trung vào châu Á, nhưng CPTPP có tầm ảnh hưởng sâu rộng hơn về mặt địa lý. Ông cho rằng việc công bố đơn đăng ký gây tiếng vang về mặt chính trị đối với các nước thành viên CPTPP.

Song Wei, một nhà nghiên cứu tại Học viện Hợp tác Kinh tế và Thương mại Quốc tế Trung Quốc thì cho rằng, việc nộp đơn cho thấy lập trường không thay đổi của Trung Quốc đối với sự mở cửa thương mại toàn cầu bất chấp sự gia tăng của chủ nghĩa bảo hộ thương mại toàn cầu trong bối cảnh đại dịch COVID-19.

Trung Quốc đang hy vọng CPTPP sẽ đưa thương mại và hợp tác kinh tế toàn cầu đi đúng hướng, nhấn mạnh nhu cầu về chủ nghĩa đa phương, qua đó vực dậy cả nền kinh tế Trung Quốc và nền kinh tế toàn cầu trong thời kỳ hậu COVID-19.

Quan trọng hơn, bước đi mới nhất của Trung Quốc nhằm ổn định quan hệ đối tác với các thành viên CPTPP, chắc chắn sẽ khiến Mỹ phải chịu áp lực lớn.

Nhận định về động thái của Trung Quốc, tờ Nikkei Asia (Nhật Bản) cho rằng, việc xin gia nhập CPTPP là một phần trong nỗ lực của Bắc Kinh nhằm mở rộng ảnh hưởng kinh tế của mình đối với trật tự toàn cầu.

Tuy nhiên, Trung Quốc cần có sự đồng ý của tất cả 11 thành viên để tham gia. Nước này cũng sẽ phải thực hiện các cải cách trong nước để đủ điều kiện. CPTPP cấm các hành vi như trợ cấp cho các doanh nghiệp nhà nước làm sai lệch cạnh tranh. Theo Nikkei Asia, Trung Quốc đã và đang củng cố khu vực nhà nước, vì vậy các cuộc đàm phán để tham gia có thể gặp trở ngại ngay từ đầu.

"Khi vai trò của nhà nước trở nên phổ biến hơn trong nền kinh tế Trung Quốc, Bắc Kinh dường như đang rời xa các quy tắc tiêu chuẩn cao của CPTPP dựa trên thị trường", cựu Quyền Phó Đại diện Thương mại Mỹ Wendy Cutler nói với Nikkei.

Cutler, hiện là Phó chủ tịch Viện Chính sách Xã hội Châu Á, người đã tham gia đàm phán về việc Mỹ tham gia hiệp định dưới thời chính quyền Obama nói: “Các ứng cử viên phải chứng tỏ sự sẵn sàng tuân thủ các quy tắc tiêu chuẩn cao hiện có của CPTPP, cũng như sẵn sàng thực hiện các cam kết mở cửa thị trường toàn diện”.

"Đơn xin gia nhập CPTPP của Trung Quốc là một điểm dữ liệu nữa về lý do tại sao Washington cần đẩy mạnh can dự kinh tế ở Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, bao gồm cả về thương mại", ông nói và cho rằng, Luật bảo mật dữ liệu mới của Trung Quốc có hiệu lực trong tháng này bao gồm lệnh cấm đưa dữ liệu ra khỏi đất nước, điều này có thể vấp phải sự phản kháng từ các nước thành viên.

CPTPP có ba nguyên tắc đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc phân phối dữ liệu, trong đó có quy định cấm buộc các công ty tiết lộ mã nguồn. Tại Trung Quốc, các công ty đã bị chính quyền địa phương buộc phải tiết lộ công nghệ để có được giấy phép.

Ngoài ra, CPTPP kêu gọi chấm dứt phân biệt đối xử giữa các công ty nước ngoài và trong nước trong hoạt động mua sắm chính phủ. Trong khi đó, Bắc Kinh đã ban hành hướng dẫn "mua hàng Trung Quốc" đối với hoạt động mua sắm của chính phủ đối với một số sản phẩm nhất định. Con đường trở thành thành viên CPTPP của  Trung Quốc vì thế sẽ khó khăn vì Trung Quốc ưu tiên lợi ích của mình.

CPTPP tiền thân là Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Ban đầu, các cuộc đàm phán TPP có 12 thành viên, song Tổng thống Mỹ Donald Trump đã rút Mỹ ra khỏi TPP vào năm 2017.

Hiệp định TPP sau đó đổi tên thành CPTPP và có hiệu lực từ năm 2018, gồm 11 nước thành viên là Australia, Brunei, Canada, Chile, Nhật Bản, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Việt Nam. Ước tính khu vực thương mại tự do này chiếm 13% GDP toàn cầu.

Quốc gia gần đây nhất đệ đơn xin tham gia Hiệp định CPTPP là Anh. Theo đó, London ngày 1/2/2021 đã chính thức đưa ra đề nghị gia nhập hiệp định, qua đó trở thành nước đầu tiên ngoài các nước thành viên sáng lập nộp đơn tham gia thỏa thuận này.

Nhật Bản, nước Chủ tịch Hội đồng CPTPP năm 2021, và các nước thành viên hoan nghênh động thái này của London, coi đây là động lực mở rộng thương mại tự do dựa trên các quy định thương mại và đầu tư tiêu chuẩn cao. Dự kiến, Anh sẽ bắt đầu đàm phán với các nước thành viên vào mùa Xuân này.

Ngoài Anh và Trung Quốc đã chính thức đệ đơn, hiện nay còn một số quốc gia khác cũng đang ngỏ ý sẵn sàng tham gia hiệp định thương mại tự do thế hệ mới này, trong đó có Hàn Quốc và Philippines.