Ưu đãi cho công nghiệp hỗ trợ: Lại làm béo FDI?

Nghị định 57/2021/NĐ-CP bổ sung điểm g khoản 2 Điều 20 Nghị định số 218/2013/NĐ-CP về ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đối với doanh nghiệp có dự án đầu tư sản xuất sản phẩm thuộc Danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên phát triển vừa được ban hành.

Theo đó, Nghị định 57 bổ sung đối tượng doanh nghiệp được ưu đãi thuế TNDN khi đáp ứng các điều kiện sau: Có dự án đầu tư (đầu tư mới và đầu tư mở rộng) sản xuất sản phẩm thuộc Danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên phát triển, thực hiện trước ngày 01/01/2015, đáp ứng các điều kiện của dự án sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ theo Luật sửa đổi các luật về thuế 2014 và được cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy xác nhận ưu đãi sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ.

Trước đó, Chính phủ đã có Nghị định 12/2015/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 218/2013/NĐ-CP nhưng không quy định chuyển tiếp đối với dự án sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ được cấp phép và hoạt động trước ngày 01/01/2015.

Do đó, Nghị định 57/2021/NĐ-CP được ban hành để giải quyết ưu đãi đầu tư về thuế TNDN đối với dự án sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ hoạt động trước ngày 01/01/2015 đúng quy định của pháp luật.

Trao đổi với Đất Việt, PGS.TS Nguyễn Lê Ninh, nguyên Phó Chủ tịch Hiệp hội Kỹ sư ô tô Việt Nam thẳng thắn cho rằng, đối tượng được hưởng lợi chủ yếu từ nghị định mới ban hành chính là doanh nghiệp FDI, nhất là khi FDI ngày càng đầu tư sâu rộng vào công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam với nhiều dự án lớn, đặc biệt ở mảng linh kiện điện tử.

Ông  nhận xét, thời gian qua, công nghiệp hỗ trợ được đặc biệt quan tâm và định hướng là một trong những ngành ưu tiên phát triển và được ưu đãi đầu tư. Các giải pháp thúc đẩy phát triển công nghiệp hỗ trợ với nhiều chính sách mới đã được đưa ra với kỳ vọng sẽ tạo nên cú hích lớn cho công nghiệp hỗ trợ và công nghiệp chế biến, chế tạo.

Dù vậy, ông lưu ý, công nghiệp hỗ trợ rất đa dạng, cơ quan quản lý cần phải xem ngành công nghiệp hỗ trợ nào trong nước đang làm và có khó khăn thì đặt vấn đề giúp đỡ, hỗ trợ, không thể làm theo kiểu dàn trải, "bình quân chủ nghĩa".

Đối với doanh nghiệp có dự án đầu tư sản xuất sản phẩm thuộc danh mục sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ưu tiên phát triển thì cũng cần xem tổng  thể nền công nghiệp phát triển thế nào, ưu tiên dựa trên tiêu chuẩn gì.

Doanh nghiệp FDI quan tâm và rót vốn mạnh vào các lĩnh vực sản xuất công nghiệp hỗ trợ cho các ngành chế tạo máy móc, điện tử, chế biến sâu... Ảnh minh họa

"Phải xem sản phẩm của doanh nghiệp đó là gì, đang phục vụ ngành công nghiệp nào, ngành công nghiệp đó có đang bế tắc để phải hỗ trợ, ưu tiên hay không...

Chẳng hạn, cùng là doanh nghiệp dệt may nhưng doanh nghiệp A khác doanh nghiệp B về điều kiện sản xuất, nguồn cung ứng vật liệu, tay nghề công nhân, quy mô sản xuất... Vấn đề ở chỗ sản phẩm của doanh nghiệp có quan trọng không, nếu sản phẩm của doanh nghiệp ấy có đóng góp quan trọng vào một khâu nhất định mà những ngành khác không đảm bảo được thì nên ưu tiên.

Nói cách khác, khi muốn ưu đãi, ưu tiên thì phải cụ thể hóa. Ngại nhất là quản lý chung chung, rồi cuối cùng ai ai cũng đua nhau đòi phần, dẫn tới tình trạng sử dụng đồng tiền đầu tư không hợp lý, không mang lại hiệu quả, trong khi nguồn lực nhà nước có hạn", PGS.TS Nguyễn Lê Ninh chỉ rõ.

Nguyên Phó Chủ tịch Hiệp hội Kỹ sư ô tô Việt Nam đề nghị, những người làm công tác quản lý ngành công nghiệp cần có cái nhìn sâu sát để đề xuất, tư vấn chính sách cho công nghiệp hỗ trợ một cách hợp lý. Như doanh nghiệp FDI có thế mạnh về tài chính, công nghệ, quản lý, vì thế cần xem xét FDI đã đầu tư vào những mảng nào, lĩnh vực nào, còn lại những gì trong nước thiếu sót mà FDI chưa đầu tư, chưa cung ứng thì cần động viên, khuyến khích doanh nghiệp trong nước tham gia cho đồng bộ.

"Khi đầu tư, có thể có những thứ yêu cầu công nghệ cao, hoặc có yêu cầu khác thì Nhà nước cần cụ thể từng mặt hàng công nghiệp hỗ trợ, xem công nghệ cao thấp ra sao để có chính sách đầu tư, động viên doanh nghiệp trong nước làm, dù có nhỏ nhưng nó bổ sung những cái FDI không làm", ông nói.

 Đối với trường hợp mảng công nghiệp hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam đang làm mà FDI lại đầu tư đúng vào mảng ấy, ông Ninh đề nghị phải xem xét hiệu quả kinh tế. Nếu hiệu quả kinh tế của doanh nghiệp Việt thấp hơn doanh nghiệp FDI thì doanh nghiệp Việt nên chuyển hướng đầu tư.

"Thực tế hiện nay, doanh nghiệp FDI, với tiềm lực tài chính, công nghệ mạnh, đầu tư ngày càng sâu rộng vào công nghiệp hỗ trợ ở Việt Nam, phần còn lại cho doanh nghiệp Việt được bao nhiêu? Doanh nghiệp Việt cũng không dễ có được cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI, vậy nên khó mà chạy đua, cạnh tranh được với FDI vì sức yếu. 

Lúc này, doanh nghiệp Việt Nam phải xem trong nền kinh tế chỗ nào đang thiếu chưa có ai đầu tư thì phải chuyển hướng đầu tư, không nhất thiết cứ phải làm một sản phẩm ấy", PGS.TS Nguyễn Lê Ninh lưu ý. 

Ông chỉ rõ, FDI vào Việt Nam đầu tư là để kiếm lời, sử dụng lao động giá rẻ, hỗ trợ FDI bao nhiêu cũng là không đủ đối với họ. Chưa kể tình trạng chuyển giá, trốn thuế của một số doanh nghiệp FDI khiến Việt Nam bị thua thiệt nhiều. Vấn đề này đặt ra yêu cầu người quản lý phải sáng suốt, sâu sát và có tầm nhìn.

Một điểm khác được PGS.TS Nguyễn Lê Ninh nhấn mạnh, đó là người quản lý, người làm chính sách phải lường trước được những tình huống xấu có thể xảy ra để chống đỡ ngay từ đầu, mà một trong những tình huống ấy chính là khi FDI thấy không có lời ở Việt Nam nữa, họ sẽ rút đi, để lại khoảng trống nếu phía doanh nghiệp Việt Nam không kịp lấp vào.

"Trong những ngành công nghiệp hỗ trợ FDI có đầu tư thì trong nước vẫn phải có những đơn vị có khả năng làm những sản phẩm căn bản ấy. Đương nhiên tỉ lệ đó chỉ ở mức độ nhất định và cần có sự hỗ trợ của Nhà nước vì xác định khó cạnh tranh được với FDI nhưng đó là việc làm cần thiết để Việt Nam giữ khả năng tự lực của mình, để trong trường hợp FDI rút đi, chúng ta không bị hụt hẫng sản phẩm ấy", PGS.TS Nguyễn Lê Ninh nói và cho biết, những doanh nghiệp ấy có thể là doanh nghiệp nhà nước, song nếu là doanh nghiệp tư nhân tâm huyết, tự nguyện làm và có sự hỗ trợ của Nhà nước thì càng  tốt.

"Chúng ta phải đứng vững trên hai chân của mình. Đừng để khi họ rút đi, chúng ta sẽ chới với", vị chuyên gia kết luận.