VCCI kiến nghị xóa bỏ độc quyền, thiết kế thị trường phù hợp mua bán điện trực tiếp

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vừa có văn bản phản hồi Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) về Dự thảo hoàn thiện thiết kế thị trường bán buôn và bán lẻ điện cạnh tranh.

VCCI đã đưa ra 7 kiến nghị trọng tâm. Trong đó, kiến nghị quan trọng nhất là yêu cầu phải tách bạch triệt để giữa bộ phận quản lý hạ tầng lưới điện và kinh doanh thương mại nhằm phá bỏ thế độc quyền, bảo đảm môi trường cạnh tranh bình đẳng để thu hút khối tư nhân.

VCCI cho rằng hiện nay, hạ tầng lưới điện phân phối tại Việt Nam chủ yếu do các đơn vị thuộc khối Nhà nước quản lý độc quyền. Khi mở cửa thị trường bán lẻ, nếu các đơn vị này vừa nắm giữ hạ tầng truyền dẫn vật lý, lại vừa trực tiếp tham gia hoạt động kinh doanh bán lẻ điện sẽ tạo ra rủi ro cạnh tranh không bình đẳng, khiến khối tư nhân e ngại khi gia nhập thị trường.

Để tạo thuận lợi cho sự gia nhập thị trường, quy trình chuyển đổi nhà cung cấp điện cần được số hóa toàn diện, đồng thời áp dụng các cơ chế tài chính linh hoạt (bảo lãnh ngân hàng, bảo hiểm rủi ro) thay cho việc bắt buộc ký quỹ bằng tiền mặt với giá trị lớn.

Tính cạnh tranh của thị trường bán lẻ điện phụ thuộc lớn vào sự linh hoạt của người tiêu dùng. Nếu các thủ tục như chốt số công tơ, chuyển giao hợp đồng hay thanh lý giao dịch được thiết kế phức tạp, khách hàng sử dụng điện (đặc biệt là các nhà máy lớn) sẽ ngần ngại thay đổi nhà cung cấp dù dịch vụ nơi khác tốt hơn.

VCCI cho rằng cần số hóa toàn diện quy trình chuyển đổi nhà cung cấp trên môi trường số. Đồng thời, xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung và cơ chế chia sẻ thông tin minh bạch (có sự đồng ý của khách hàng) để tối ưu thời gian, giảm chi phí vận hành cho toàn hệ thống.

Về phía khách hàng sử dụng điện, VCCI đề xuất thiết lập một khoảng thời gian ân hạn với mức "giá trần" ổn định khi doanh nghiệp buộc phải chuyển sang nhà cung cấp dự phòng, nhằm giúp họ tránh khỏi nguy cơ tăng vọt đột ngột về chi phí sản xuất.

Một yêu cầu cấp thiết khác là việc thiết kế thị trường bán lẻ điện phải tương thích hoàn toàn với cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), bổ sung cơ chế xác thực nguồn gốc điện năng để hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu đáp ứng tiêu chuẩn xanh quốc tế.

Ngoài ra, VCCI kiến nghị cần bổ sung khung pháp lý để khơi thông không gian cho các mô hình năng lượng mới như đơn vị trung gian gom điện (Aggregator), nhà máy điện ảo (VPP) và hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) có thể tham gia vào thị trường.

Để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, theo VCCI, mọi cấu thành trong giá điện cần được bóc tách minh bạch, công khai; đặc biệt, các khoản phụ phí chuyển tiếp và thu bắt buộc gánh trên hóa đơn điện phải trải qua quá trình kiểm toán độc lập nghiêm ngặt.