Vì sao dầu khí Trung Đông cần nhiều tháng để phục hồi sau xung đột?

Khoảng 11 triệu thùng dầu/ngày vẫn đang bị "đóng băng" trên toàn khu vực, với việc khôi phục phụ thuộc trước hết vào việc tái lập vận tải qua eo biển Hormuz, theo Wood Mackenzie.

"Một hệ thống vận chuyển 'vận hành được' cùng với niềm tin của các chủ tàu… là yếu tố thiết yếu", ông Alan Gelder, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách lọc hóa dầu, hóa chất và thị trường dầu tại Wood Mackenzie, cho biết.

Hoạt động của tàu chở dầu vẫn còn bất định dù đã có các biện pháp khuyến khích nối lại vận chuyển. Các tàu rỗng có thể trì hoãn việc quay lại để tránh nguy cơ bị mắc kẹt nếu xung đột tái bùng phát, trong khi tồn kho trên bờ không thể nhanh chóng xuất đi do hạn chế tại các cảng. Theo Gelder, yếu tố logistics sẽ hạn chế quá trình phục hồi trong vài tuần trước khi sản lượng thượng nguồn trở thành điểm nghẽn chính.

Khởi động lại không đồng đều

Năng lực lưu trữ khác biệt lớn giữa các quốc gia, từ khoảng một tháng tại UAE và Ả Rập Xê-út xuống dưới hai tuần tại Iraq và Kuwait. Wood Mackenzie cho biết hơn một nửa sản lượng trước chiến tranh có thể quay trở lại trước khi các nút thắt logistics được tháo gỡ hoàn toàn, nhưng thời gian phục hồi đầy đủ sẽ khác nhau giữa các nước. Ngay cả trong điều kiện ổn định, Iraq có thể mất từ 6 đến 9 tháng để trở lại mức sản lượng trước đó do các hạn chế về mỏ và vận hành, theo ông Fraser McKay, Trưởng bộ phận phân tích thượng nguồn của Wood Mackenzie.

Việc tăng sản lượng quá nhanh có thể gây rủi ro dài hạn. "Các nhà vận hành… nếu khôi phục sản lượng quá gấp sẽ có nguy cơ gây ra thiệt hại lâu dài hơn", ông McKay cảnh báo.

Thiệt hại chiến tranh gia tăng

Xung đột đã làm hư hại hơn 40 tài sản năng lượng tại 9 quốc gia, theo ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), làm gia tăng nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng kéo dài.

"Bạn không thể nhấn nút tạm dừng", ông Jim Krane, chuyên gia tại Viện Baker (Đại học Rice), nhận định. Thiệt hại tại một số phần của tổ hợp LNG Ras Laffan (Qatar) có thể mất tới 5 năm để sửa chữa, theo ông Saad Sherida Al-Kaabi, CEO của QatarEnergy.

Khí đốt phục hồi chậm hơn dầu

Thị trường khí đốt đối mặt với quá trình phục hồi chậm hơn: 14 lô hàng LNG vẫn đang mắc kẹt tại Vùng Vịnh; Việc khởi động lại Ras Laffan có thể kéo dài đến cuối mùa hè; Ngoài ra, công suất bị hư hại có thể làm giảm sản lượng dài hạn

Việc khởi động lại toàn bộ 12 dây chuyền của cơ sở này có thể kéo dài tới cuối tháng 8, với điều kiện hoạt động sớm được nối lại, theo ông Tom Marzec-Manser, phụ trách phân tích khí và LNG tại Wood Mackenzie.

"Bên ngoài lĩnh vực LNG, hạ tầng khí nội địa tại UAE bị ảnh hưởng nặng hơn dầu, và quá trình phục hồi có thể đòi hỏi sửa chữa dài hạn", ông nói thêm.

Hạn chế tại các nhà máy lọc dầu

Theo ước tính của các chuyên gia ngành: Mỏ nhỏ cần 2-3 tuần để khôi phục hoạt động; Mỏ lớn cần tối đa 5 tuần; trong khi các nhà máy lọc dầu: 10-15 ngày nếu không bị hư hại nghiêm trọng

Việc ngừng hoạt động kéo dài có thể gây ăn mòn, tích tụ paraffin và mất cân bằng áp suất, khiến quá trình khởi động lại trở nên phức tạp hơn, theo chuyên gia ngành dầu khí Matt Randolph.

"Ưu tiên là duy trì hoạt động của các mỏ", ông Aditya Saraswat, Giám đốc nghiên cứu khu vực Trung Đông và Bắc Phi tại Rystad Energy, cho biết.

Triển vọng ngắn hạn

Ngay cả khi tàu chở dầu bắt đầu quay trở lại, việc khôi phục dòng chảy năng lượng Trung Đông vẫn bị hạn chế bởi một chuỗi các bước phức tạp: khôi phục vận tải, giải phóng tồn kho, tăng dần sản lượng và sửa chữa hạ tầng bị hư hại, theo Wood Mackenzie.

Mỗi giai đoạn đều tạo ra độ trễ. Kết quả là quá trình phục hồi sẽ diễn ra theo từng bước, có thể nối lại dòng chảy theo từng giai đoạn - nhưng việc trở lại công suất tối đa vẫn còn xa.