Việt Nam định hình mô hình phát triển mới: Tăng trưởng xanh là động lực cốt lõi để bứt phá

Với chủ đề “Tăng trưởng kinh tế xanh tại Việt Nam trong bối cảnh và điều kiện mới” đã trở thành tâm điểm chú ý của giới hoạch định chính sách và cộng đồng doanh nghiệp. Tại đây, một tầm nhìn chiến lược về "chuyển đổi kép" và các giải pháp tài chính xanh đã được phân tích sâu sắc, khẳng định quyết tâm của Việt Nam trong việc tái cấu trúc nền kinh tế hướng tới mục tiêu Net Zero vào năm 2050.

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang định hình lại dựa trên các tiêu chuẩn bền vững, Việt Nam đang đứng trước thách thức kép: vừa phải duy trì tốc độ tăng trưởng cao để trở thành nước phát triển vào năm 2045, vừa phải thực hiện các cam kết giảm phát thải khắt khe. Tại diễn đàn, các chuyên gia đồng thuận rằng mô hình tăng trưởng truyền thống dựa trên khai thác tài nguyên, năng lượng hóa thạch và lao động giá rẻ đã chạm ngưỡng giới hạn. Việc chuyển đổi sang kinh tế xanh không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đã trở thành điều kiện sống còn để bảo đảm an ninh kinh tế và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Phát biểu đề dẫn tại diễn đàn, PGS. TS. Nguyễn Hồng Sơn, Phó chủ tịch Hội khoa học Kinh tế Việt Na, đã đưa ra quan điểm mạnh mẽ về một "mô hình phát triển mới". Theo đó, tăng trưởng xanh không chỉ dừng lại ở các chính sách bảo vệ môi trường, mà phải trở thành phương thức phát triển mới, là trục tích hợp trung tâm cùng với chuyển đổi số. Đây được gọi là quá trình "chuyển đổi kép", nơi công nghệ số đóng vai trò hạ tầng để đo lường, quản trị dữ liệu carbon, còn tăng trưởng xanh đóng vai trò định hướng để tái cấu trúc các ngành sản xuất, năng lượng và tiêu dùng.

Phân tích sâu về tính cạnh tranh, PGS. TS. Nguyễn Hồng Sơn chỉ ra rằng các cơ chế như biên giới carbon (CBAM) của EU hay tiêu chuẩn ESG đang tái định hình dòng vốn toàn cầu. Quốc gia hay doanh nghiệp nào chuyển đổi xanh chậm hơn sẽ đối mặt với nguy cơ tụt hậu và bị loại khỏi các chuỗi cung ứng giá trị cao. Do đó, xanh hóa nền kinh tế chính là cách để Việt Nam thoát khỏi bẫy gia công chi phí thấp, chuyển sang lợi thế dựa trên năng suất và tiêu chuẩn công nghệ cao.

Để hiện thực hóa tầm nhìn này, nguồn lực tài chính được xem là yếu tố then chốt. Theo TS. Nguyễn Thanh Hải, chuyên gia kinh tế cao cấp, tài chính xanh trên thế giới đã trở thành một làn sóng mạnh mẽ với dư nợ trái phiếu xanh tích lũy đạt hơn 4.100 tỷ USD vào cuối năm 2025. Tại Việt Nam, dư nợ tín dụng xanh đã có bước tiến dài khi đạt khoảng 780.000 tỷ đồng vào cuối năm 2025 (chiếm 6,07% GDP), tăng gấp 8,5 lần so với một thập kỷ trước. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng này đang có dấu hiệu chậm lại trong hai năm gần đây, đòi hỏi những cú hích mạnh mẽ hơn từ chính sách.

Diễn đàn cũng dành nhiều thời gian thảo luận về vai trò của Nhà nước trong việc kiến tạo hệ sinh thái xanh. Không chỉ dừng lại ở việc ban hành các quyết định như Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021-2030, Nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt thị trường thông qua các công cụ như thuế môi trường, thị trường tín chỉ carbon, mua sắm công xanh và cơ chế giá điện tái tạo. Đặc biệt, việc hình thành một khung pháp lý minh bạch cho trái phiếu xanh và tín dụng xanh sẽ giúp doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào công nghệ phát thải thấp.

Một khía cạnh quan trọng khác được đề cập là tính công bằng và bao trùm của quá trình chuyển đổi. Các đại biểu nhấn mạnh rằng tăng trưởng xanh chỉ thực sự bền vững khi người dân được đặt ở vị trí trung tâm. Quá trình này sẽ tạo ra các ngành nghề mới như nông nghiệp carbon thấp, du lịch xanh hay công nghiệp tái chế, nhưng cũng gây áp lực lên các ngành phát thải cao truyền thống. Vì vậy, các chính sách an sinh, đào tạo lại kỹ năng xanh cho người lao động là điều kiện cần thiết để đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau.

Khép lại diễn đàn, các chuyên gia tin tưởng rằng nếu thiết kế đúng mô hình phát triển, Net Zero sẽ không phải là lực cản mà chính là động lực mạnh mẽ để Việt Nam nâng cấp nền kinh tế. Sự phối hợp chặt chẽ giữa "bốn nhà": Nhà nước -  Nhà khoa học - Nhà doanh nghiệp - Nhà đầu tư tài chính sẽ là chìa khóa để Việt Nam không chỉ đạt được các mục tiêu kinh tế mà còn bảo vệ được quyền phát triển xanh cho các thế hệ tương lai.