Đề xuất ưu đãi thêm thuế bảo vệ môi trường và tiêu thụ đặc biệt với xăng E10

Việc triển khai rộng rãi xăng sinh học E10 từ ngày 1/6 được xem là bước đi quan trọng trong lộ trình chuyển dịch năng lượng xanh và giảm phát thải của Việt Nam. Tuy nhiên, để E10 thực sự đi vào đời sống và thay đổi thói quen tiêu dùng, nhiều chuyên gia cho rằng cần có một “cú hích” đủ mạnh về giá nhằm tạo sức hấp dẫn rõ rệt so với xăng khoáng truyền thống.

Tại dự thảo Nghị quyết về đẩy nhanh lộ trình sử dụng xăng sinh học E10, Bộ Công Thương đề xuất Bộ Tài chính nghiên cứu ưu đãi thêm về thuế bảo vệ môi trường và thuế tiêu thụ đặc biệt nhằm tạo khoảng chênh lệch giá đủ lớn giữa E10 và xăng khoáng. Đây được xem là giải pháp then chốt để khuyến khích người tiêu dùng chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học.

Hiện nay, xăng khoáng đang chịu thuế bảo vệ môi trường 2.000 đồng/lít và thuế tiêu thụ đặc biệt 10%. Trong khi đó, phần ethanol trong xăng sinh học không chịu thuế bảo vệ môi trường nên mức thuế với E10 chỉ khoảng 1.800 đồng/lít; thuế tiêu thụ đặc biệt cũng giảm xuống còn 7%. Tuy nhiên, theo đánh giá của Bộ Công Thương, mức ưu đãi hiện nay chưa đủ tạo khác biệt lớn về giá bán lẻ để thay đổi hành vi tiêu dùng.

Bài học từ xăng E5 cho thấy rõ điều này. Có thời điểm E5 từng chiếm khoảng 40% thị phần bán lẻ xăng nhưng sau đó giảm mạnh xuống chỉ còn 15-20%. Một trong những nguyên nhân chính là chênh lệch giá quá thấp khiến người dân chưa thấy động lực để chuyển đổi, trong khi tâm lý e ngại về chất lượng nhiên liệu vẫn còn tồn tại.

Tại Tọa đàm “Xăng sinh học E10 - Lợi ích hài hòa cho người dân, nhà nước và doanh nghiệp” do Tạp chí Năng lượng Mới tổ chức ngày 17/4, nhiều chuyên gia cho rằng yếu tố quyết định thành công của E10 không chỉ nằm ở kỹ thuật hay nguồn cung mà chính là cơ chế giá.

Phân tích tại tọa đàm, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng (Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân) cho rằng, người tiêu dùng chỉ thực sự thay đổi thói quen khi thấy được lợi ích kinh tế trực tiếp và rõ ràng. Nếu giá E10 chỉ thấp hơn xăng khoáng vài trăm đồng mỗi lít thì rất khó tạo ra khác biệt trên thị trường. Do đó, xăng E10 cần có mức giá thấp hơn và đủ lớn so với xăng khoáng để kích thích người tiêu dùng chuyển đổi.

Trong khi đó, tại nhiều quốc gia phát triển nhiên liệu sinh học, chính sách ưu đãi thuế thường được thiết kế đủ mạnh để tạo khoảng cách giá đáng kể, qua đó thúc đẩy người dân sử dụng nhiên liệu sạch.

Các ý kiến khác tại tọa đàm cũng cho rằng việc hỗ trợ E10 không đơn thuần là hỗ trợ một loại nhiên liệu mới mà còn tạo động lực cho cả chuỗi sản xuất ethanol trong nước, từ nông nghiệp nguyên liệu đến công nghiệp chế biến. Khi thị trường E10 phát triển ổn định, nhu cầu ethanol tăng sẽ góp phần thúc đẩy tiêu thụ nông sản, nâng cao giá trị cây trồng và tạo thêm việc làm cho khu vực nông thôn.

Ở góc độ doanh nghiệp, việc mở rộng thị trường E10 cũng được xem là cơ hội thúc đẩy chuyển dịch xanh trong ngành năng lượng. Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) hiện đã triển khai bán xăng E10 tại khoảng 1.000 cửa hàng trên toàn quốc từ giữa tháng 5. Trong khi đó, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) cho biết khoảng 80% cửa hàng đã kinh doanh E10 và sẽ hoàn tất chuyển đổi toàn hệ thống trong tháng 5.

Tuy nhiên, doanh nghiệp đầu mối cũng đối mặt nhiều áp lực khi triển khai loại nhiên liệu mới, từ đầu tư hạ tầng phối trộn, bảo quản đến tổ chức hệ thống phân phối. Vì vậy, theo các chuyên gia, cần có chính sách đồng bộ và ổn định để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn.

Bộ Công Thương đánh giá việc mở rộng sử dụng E10 sẽ góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” của Việt Nam, đồng thời tăng cường an ninh năng lượng trong bối cảnh xu hướng chuyển dịch xanh diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu.

Từ ngày 1/6, liên Bộ Công Thương - Tài chính cũng sẽ công bố giá cơ sở riêng cho E10 để phục vụ điều hành thị trường. Công thức tính giá bao gồm giá xăng nền RON95, ethanol nhiên liệu cùng các chi phí vận chuyển, tồn trữ, phụ phí thương mại, hao hụt và lợi nhuận định mức.

Nhiều chuyên gia nhận định, việc xây dựng cơ chế giá minh bạch và đủ sức cạnh tranh sẽ quyết định khả năng thành công của E10 trong giai đoạn đầu triển khai đại trà. Nếu tạo được khoảng chênh lệch hợp lý với xăng khoáng, E10 không chỉ góp phần giảm phát thải mà còn mở ra dư địa phát triển mới cho ngành nhiên liệu sinh học và kinh tế xanh của Việt Nam.