Băn khoăn chuyện lạm phát: Rau, thịt, trứng đều tăng giá...

Thực tế

Theo Tổng cục Thống kê (TCTK),  chỉ số giá tiêu dùng (CPI) 6 tháng đầu năm nay tăng 1,47% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng thấp nhất trong các năm từ năm 2016 đến nay. Lạm phát cơ bản bình quân 6 tháng đầu năm chỉ tăng 0,87% so với bình quân cùng kỳ năm 2020.

Tuy nhiên, ông Vũ Vinh Phú, nguyên Phó Giám đốc Sở Thương mại Hà Nội cho biết, sức ép đang lớn dần lên.

Phân tích cụ thể, ông Phú nhìn lại con số CPI 6 tháng đầu năm là một con số đẹp nhưng thực tế lại không vui. Dù CPI tăng thấp nhưng giá nhiều mặt hàng trên thị trường vẫn tăng cao một cách vô lý.

Từ đầu năm đến nay, trừ bìa đậu phụ và một số mặt hàng khác là vẫn giữ giá, còn lại các mặt hàng từ năng lượng, nguyên nhiên vật liệu cho sản xuất công nghiệp, các mặt hàng là đầu vào của sản xuất nông nghiệp như phân bón, những mặt hàng dùng cho ngành xây dựng như sắt thép, cát, xi măng, các chi phí khác như: vận chuyển hàng hóa, chi phí container... đều tăng giá hàng loạt.

"Ngay chi phí các mặt hàng dùng cho bữa ăn, sinh hoạt thiết yếu cho gia đình hàng ngày đã tăng từ 10 - 20%, thậm chí có loại có lúc lên tới 35 - 40%. 

Cơ quan quản lý về thương mại nói giá cả vẫn ổn định nhờ bình ổn giá, nhưng có lẽ họ không đi chợ. Chỉ có 20% người vào siêu thị, còn chợ đảm nhiệm tới 80%.

Giá cả tăng trong khi thu nhập của người dân do tác động của dịch bệnh bị sụt giảm, phải sống tằn tiện hơn. Thử hỏi lương công nhân 4 triệu đồng/tháng thì biết mua gì? Tôi đã xem một phóng sự ghi lại cảnh công nhân phải ăn rau muống chấm nước muối vì không còn tiền", ông Vũ Vinh Phú chia sẻ.

Cũng theo nguyên Phó Giám đốc Sở Thương mại Hà Nội, từ đầu năm đến nay, nhiều chuỗi cung ứng hàng hóa, cung ứng vận chuyển logistics bị đứt gãy nên đã tác động vào các mặt hàng sử dụng các phương tiện vận chuyển làm cho giá cả cũng tăng lên. Từ đó dẫn tới việc tăng giá lan tỏa đến sản phẩm bán lẻ cho tiêu dùng xã hội.

Riêng giá nông sản thực phẩm thì không chịu tác động nhiều ở chi phí vận chuyển mà lại chịu tác động do yếu tố bị giãn cách khoanh vùng dập dịch, thời kỳ này hàng loạt hàng nông sản thực phẩm, rau quả đã đến vụ thu hoạch rộ, chính vì vậy hàng hóa đã bị ứ đọng lại, nên giá bình quân ở nhiều vùng trên đất nước đã không tăng giá mà lại bị giảm giá rất mạnh từ 50 - 70%.

Theo ông Vũ Vinh Phú, thời gian vừa qua các tỉnh và thành phố có nhiều cố gắng trong việc liên doanh liên kết, xúc tiến thương mại, giới thiệu sản phẩm bị ùn ứ ở nhiều nơi, nhưng hiệu quả chưa được như mong muốn vì nhiều nguyên nhân khác nhau. Tuy nhiên ở nhóm hàng này, giá bán lẻ cho người tiêu dùng không theo quy luật cùng lên cùng xuống mà giá bán của người nông dân tại ruộng và tại chuồng xuống khá thấp nhưng giá bán ở chợ và siêu thị, thậm chí ở các cửa hàng bình ổn giá, giá vẫn khá cao, hoặc có giảm đôi chút, không đáng kể.

Bên cạnh đó, theo một số báo chí phản ảnh thì có một số nhà sản xuất ở số ít mặt hàng, vì không muốn tăng giá trực tiếp đã “khéo léo” thay đổi quy cách, bao bì và trọng lượng đóng gói còn giá vẫn giữ nguyên. Thực chất đây là việc tăng giá hàng hóa gián tiếp mà không phải người tiêu dùng nào cũng có thể  “thông thái” được.

Một vấn đề muôn thuở là giá hàng hóa dịch vụ như cắt tóc, taxi, giá vận chuyển hàng, giá bún bánh phở đã lên thì hầu như không xuống mặc dù đầu vào có thời gian giảm khá mạnh. Điển hình là mặt hàng thịt lợn, từ đầu năm đến nay, giá thịt lợn hơi liên tục giảm giá, cho đến cuối tháng 5, mức độ giảm so với đầu năm là 20 – 25%, nhưng giá bán lẻ tại siêu thị và các chợ hoặc đứng yên, hoặc giảm không đáng kể.

Từ những phân tích trên, ông Vũ Vinh Phú nhận định, các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh và cả người tiêu dùng xã hội trong những tháng qua đã chịu đựng cả sự tăng giá hợp lý lẫn vô lý về giá trong điều kiện họ đang phải tiết kiệm chi phí sản xuất kinh doanh và chi phí tiêu dùng.

"Những con số thống kê  được công bố mới chỉ phản ánh được 60 – 70% sự thực về giá đang diễn ra trên thị trường.

Chẳng hạn, thống kê lấy giá ở chợ chứ không lấy giá ở siêu thị, nhưng ở chợ thì đi ô tô, giá thịt, giá rau sẽ đắt, còn người nghèo, đi bộ thì sẽ rẻ hơn; ở chợ thì sáng một giá, chiều một giá. Cho nên, lấy giá ở chợ là không chuẩn mà phải lấy ở siêu thị.

Lại cũng có chuyên gia phải thốt lên rằng "không biết cơ quan thống kê xây nhà bằng gì" khi nhóm nhà ở và vật liệu xây dựng trong tháng 4 giảm dù giá cả của hầu như tất cả các loại vật liệu xây dựng đều tăng mạnh trong tháng.

Đây có thể không phải lỗi của cơ quan thống kê mà có thể do sự tập hợp mặt hàng và cách tính chỉ số giá theo quy định của quốc tế còn có những hạn chế khi áp dụng vào tình hình giá cả hàng hóa thực tế ở Việt Nam, dẫn đến những sai lệch giữa con số thống kê và thực tế phát sinh. Tình hình này đòi hỏi cần có thời gian tiếp tục nghiên cứu cho phù hợp và tiến dần tới thực tế phát sinh", ông Vũ Vinh Phú nói.

Sức ép những tháng cuối năm

Nhắc chuyện đi chợ, giá rau, thịt, trứng... đều tăng, ông Vũ Vinh Phú cho hay, sức ép lạm phát trong những tháng cuối năm đang lớn lên. 

Bằng chứng là giá cả hàng hóa, nguyên nhiên vật liệu vẫn có chiều hướng tăng, còn chiều hướng giảm khó có thể xảy ra từ nay đến cuối năm 2021. Đó là chưa kể một số khu vực do tỷ lệ tiêm vaccine khá cao, nền kinh tế đang có chiều hướng khôi phục thì cầu của các mặt hàng chiến lược lại có thể tăng lên ở một chu kì mới.

Đối với Việt Nam, với sự phụ thuộc 70 – 80% vật tư, năng lượng, nguyên nhiên vật liệu cho sản xuất kinh doanh để tiêu dùng nội địa và xuất khẩu nên chắc chắn sẽ còn tiếp tục bị ảnh hưởng trong những tháng cuối năm 2021 và một số năm tiếp theo.

Một yếu tố khác, với các gói kích thích kinh tế, hỗ trợ doanh nghiệp của các nước, trong đó có Việt Nam, làm cho cung tiền tăng khá mạnh cũng dễ dẫn tới đẩy lạm phát tăng lên. Các chuỗi cung ứng bị đứt gãy chưa được nối lại sẽ là một yếu tố tiếp tục làm cho chi phí vận chuyển logistics vẫn đứng ở mức cao chắc chắn giá cả hàng hóa, nguyên nhiên vật liệu, hàng tiêu dùng thiết yếu chưa có thể giảm giá theo mong muốn ngay được.

Muốn giữ ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát hợp lý ở mức 4% trong năm 2021, theo ông Vũ Vinh Phú, cần phải huy động các nguồn lực ở trong doanh nghiệp, các tầng lớp dân cư vào sản xuất kinh doanh, sử dụng các nguồn lực đó để đầu tư cho cơ sở hạ tầng, phát triển sản xuất, kiên quyết chống lãng phí và thất thoát, làm tổn hại đến sức mạnh chung của đất nước.

Phải tổ chức tốt sản xuất theo quy hoạch, kế hoạch với năng suất cao, chất lượng đảm bảo và giá cả cạnh tranh. Sản xuất phải gắn với một hệ thống phân phối đủ mạnh, mở rộng cửa đón hàng hóa, nhất là hàng hóa Việt Nam sản xuất với chi phí thấp nhất để hạn chế việc giải cứu hàng hóa ứ đọng của nông dân và các doanh nghiệp sản xuất mà từ trước đến nay vẫn còn tồn tại.

Nhà nước cần kiểm soát giá những mặt hàng vật tư, năng lượng chủ yếu và những mặt hàng thuộc danh mục định giá để ổn định đầu vào cho sản xuất kinh doanh xã hội.

Nghiên cứu những mức dự trữ bình quân cần thiết cho việc tiêu thụ trong nước được ổn định và ít đột biến, nhất là những mặt hàng như xăng dầu, nước ta hiện nay đã tự sản xuất được đến 65 -70%.

Mặt khác, theo ông Phú, chúng ta không chỉ đơn thuần nhìn vào những tốn phí của quỹ hàng hóa dự trữ quốc gia mà phải nhìn xa hơn, rộng hơn do cái lợi rất lớn khi giá cả những mặt hàng thiết yếu được giữ tương đối ổn định khi có dự trữ, nhất là lúc các chuỗi cung ứng những hàng hóa đó đang có những bất ổn ít nhiều đều ảnh hưởng đến thị trường giá cả ở Việt Nam trong năm nay và cả những năm tiếp theo.

Nhà nước và các địa phương, lực lượng chức năng phải làm tốt công tác kiểm soát thị trường, chống hàng lậu, hàng giả, gian lận thương mại, trốn thuế, vừa bảo vệ các doanh nghiệp, các sản phẩm chân chính, nghiêm trị các hành vi vi phạm phát luật sản xuất kinh doanh dịch vụ, quyền lợi người tiêu dùng.

Về thống kê giá, ông Vũ Vinh Phú đề nghị xem xét lại việc lấy số liệu mẫu phục vụ cho công tác thống kê cả số lượng mặt hàng, thời gian điều tra, đối tượng điều tra để có thể có những chỉ số CPI thiết thực hơn gắn với đời sống thực tế về giá cả trên thị trường Việt Nam trong những năm tới.