Cứu doanh nghiệp như cứu hỏa, đừng đánh mất cơ hội vàng

Đề xuất dùng 3.000 – 5.000 tỷ đồng từ kết dư Quỹ bảo hiểm thất nghiệp để đào tạo, đào tạo lại lao động mất việc vì dịch bệnh Covid-19 đã bị dừng vô thời hạn. Không có một lời tiếc nuối, âu lo một chính sách có vẻ như rất cần thiết cho người lao động.

Có thể, một lần hiếm hoi, lý do hành chính đã được vận dụng đúng lúc, đúng chỗ, tránh cho dư luận khỏi sa đà vào cuộc tranh cãi về việc tặng cái cần câu để câu cá… trên cạn. Đơn giản bởi, khi nền kinh tế toàn thế giới vẫn loay hoay trong đại dịch, thương mại quốc tế suy giảm trầm trọng, chưa có một kịch bản rõ ràng về khả năng khôi phục của các ngành sản xuất, rất khó đặt ra câu chuyện đào tạo lao động.

Vậy là, một ý tưởng nặng tính bàn giấy cũng đã kết thúc cũng trên bàn giấy. Thế nhưng, nhìn rộng hơn về các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp đã được đưa ra, áp dụng và đang được đề xuất, sẽ thấy có nhiều vấn đề cần bàn.

Thứ nhất, về hiệu quả của gói hỗ trợ 62.000 tỷ đồng, không thể phủ nhận, hàng chục triệu người lao động bị mất thu nhập do dịch bệnh, người nghèo, người có công… đã nhận được phần hỗ trợ bù đắp cho các chi phí sinh hoạt thiết yếu. Tuy vậy, cũng buộc phải thừa nhận, hiệu quả hỗ trợ doanh nghiệp từ gói an sinh này còn rất xa mới đáp ứng được kỳ vọng.

Sự trớ trêu xảy ra khi tiếp cận gói tín dụng 16.000 tỷ đồng, hỗ trợ doanh nghiệp vay vốn trả lương người lao động là ví dụ điển hình nhất. Tại buổi họp báo thường kỳ quý III/2020, Ngân hàng Nhà nước thông tin, tới cuối tháng 9, mới chỉ có một doanh nghiệp được phê duyệt danh sách đủ điều kiện vay vốn. Sau đó, doanh nghiệp này đã tự cân đối nguồn trả lương cho người lao động, thế nên gói 16.000 tỷ vẫn chưa được giải ngân cho doanh nghiệp nào.

Tới nay, dù điều kiện vay đã được nới rộng, chưa doanh nghiệp nào bày tỏ niềm hứng khởi mà vẫn chỉ thấy những cái lắc đầu. Đối với doanh nghiệp vẫn đang cầm cự được, không vay có khi lại là lựa chọn tốt hơn. Đối với doanh nghiệp đang phải tạm dừng hoạt động, khi những diễn biến dịch bệnh vẫn khó đoán, dù có vay được, họ chưa chắc đã muốn giữ người lao động và gánh thêm nợ. Miếng bánh tín dụng 16.000 tỷ tưởng như hấp dẫn nhưng hóa ra lại… không hợp khẩu vị.

Đáng nói, dịch bệnh Covid-19 chỉ là một cú hích thêm cho tình trạng phá sản của doanh nghiệp Việt trong vài năm gần đây. Theo báo cáo thống kê tình hình kinh tế xã hội tháng 9 và 9 tháng đầu năm 2020 của Tổng cục Thống kê, số doanh nghiệp thành lập mới tiếp tục duy trì xu hướng giảm, số tạm dừng kinh doanh tăng tới 81,8% và số không hoạt động tăng tới 39,6% so với cùng kỳ năm trước.

Đối với những doanh nghiệp dạng này, việc giãn, hoãn thuế, phí, tiền thuê đất cho doanh nghiệp trong 5 tháng và miễn 30% thuế thu nhập doanh nghiệp, nội dung trong một gói hỗ trợ khác trị giá 18.000 tỷ đồng không mang nhiều ý nghĩa. Hiệu quả của biện pháp tài khóa cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ sản xuất kinh doanh có doanh thu dưới 200 tỷ đồng, vì thế cũng rất giới hạn.

Tất nhiên, không thể đầu tư nguồn lực để cứu những doanh nghiệp vốn đã không còn khả năng tồn tại. Thách thức nằm ở chỗ, các nhà quản lý phải chọn giúp doanh nghiệp nào, giúp theo cách nào cho phù hợp, phải nhìn ra khả năng phục hồi ở những đối tượng tưởng như đã cận kề cửa tử để nền kinh tế nhận quả ngọt. Cách tiếp cận này vẫn chưa được đề cập…

Không chỉ thế, tư duy thực dụng được đẩy tới mức lựa chọn hỗ trợ doanh nghiệp khỏe đã được đưa ra và tiếp theo đó là đề xuất giảm 30% thuế thu nhập cho tất cả doanh nghiệp trong năm 2020 của Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân thuộc Hội đồng Tư vấn cải cách thủ tục hành chính.

Nhóm doanh nghiệp “giàu” đã bắt kịp xu hướng này với những đề xuất mới nghe qua đã khó chấp thuận, mà mới đây nhất là đề xuất miễn luôn tiền thuê đất cho doanh nghiệp du lịch, trong đó đối tượng thụ hưởng chủ yếu sẽ là những ông lớn kinh doanh bất động sản du lịch như resort hay condotel. Hiện tại, lợi thế vẫn thuộc về nhóm doanh nghiệp có ưu thế về truyền thông (bao gồm cả truyền thông đại chúng và truyền thông tới nhóm đích) để vận động chính sách.

Trong bối cảnh này, một gói hỗ trợ doanh nghiệp lần 2 lại tiếp tục được đề xuất, với cách thức vận hành chưa có điểm gì đổi khác so với gói hỗ trợ lần 1. Có lẽ, sẽ không là bi quan khi lo lắng, thêm một lần nữa, những doanh nghiệp thật sự cần được cứu thì vẫn không tiếp cận được nguồn vay. Và vì những thành tích giải ngân hỗ trợ, gần như toàn bộ nguồn lực dành để giúp doanh nghiệp sẽ tìm đường đến với những đại gia.

Hỗ trợ doanh nghiệp trúng đích, hiệu quả sẽ là nhiệm vụ rất khó nếu những người thừa hành đang bối rối về mục tiêu của việc hỗ trợ, thiếu thông tin về hiện trạng của doanh nghiệp và thiếu năng lực đưa ra một chiến lược mang tính sống còn với nền kinh tế. Xem ra, đây là những vướng mắc đang tồn tại.

Giữa tháng 8/2020, trước những băn khoăn về việc giải ngân gói hỗ trợ cho các nhóm đối tượng là người lao động, hộ kinh doanh cá thể… ảnh hưởng bởi dịch bệnh Covid-19 chỉ đạt lần lượt 1,59% và 4,07% so với dự kiến ban đầu, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội lý giải, do dịch bệnh được kiểm soát sớm nên số lượng bị ảnh hưởng ít hơn.

Kể cả chấp nhận lời biện giải này với thái độ lạc quan thì vẫn buộc phải chất vấn, vậy kế hoạch hỗ trợ đã tính tới các kịch bản về thời gian kéo dài của dịch bệnh hay chưa? Giúp người lao động và hộ kinh doanh cá thể đã bộc lộ bất cập như vậy, những chệch choạc trong hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp có thể phải chấp nhận như một điều… tất dĩ ngẫu.

Hiện trạng của doanh nghiệp và các kịch bản phục hồi của nền kinh tế toàn thế giới vẫn chưa được đề cập cụ thể. Kể cả việc phân nhóm doanh nghiệp đã bước tới tình trạng phá sản từ trước khi xảy ra bệnh dịch với những doanh nghiệp trực tiếp bị ảnh hưởng bởi cơn sóng gió này cũng là điều cần thiết. Thiếu những dữ liệu này, sẽ không thể lựa chọn được cách thức hỗ trợ, thứ tự ưu tiên hỗ trợ…

Không thể cùng một lúc giang tay che chở cho toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp mà cần lựa chọn nhóm doanh nghiệp cần ưu tiên hỗ trợ trước, để nền kinh tế đón được quả ngọt trong ngắn hạn, từ đó tiếp tục dồn nguồn lực giúp đỡ những nhóm doanh nghiệp tiếp theo.

Tiến trình này buộc phải căn theo các kịch bản phục hồi của nền kinh tế từng nước, từng khu vực, điều mà đến nay dư luận vẫn chưa thấy những động thái cụ thể.

Xin được lưu ý thêm, nếu chỉ mãi luẩn quẩn với câu hỏi giúp kẻ yếu hay giúp kẻ mạnh, ngoài việc nền kinh tế sẽ chịu thiệt thòi, người lao động không có việc làm, việc bẻ lái chính sách theo các mục tiêu, lợi ích nhóm là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Như đã nhiều lần đề cập, một chiến lược hỗ trợ doanh nghiệp bài bản không chỉ cần thiết mà còn cần thật nhanh. Nó vượt quá năng lực của một bộ, ngành riêng lẻ, và nếu đặt mục tiêu việc làm cho người lao động, cây gậy chỉ huy nên nằm ở những đơn vị hiểu thật rõ tình trạng của cộng đồng doanh nghiệp.

Đừng để tận khi kinh tế toàn cầu bước vào hồi phục, chúng ta vẫn chưa đưa ra được đường hướng giúp đỡ doanh nghiệp, bởi nếu vậy, đã tự đánh rơi cơ hội đến từ việc kiểm soát thành công dịch bệnh Covid-19.