Đề xuất tiêm dịch vụ vaccine: Lo tiêu cực

UBND TP.HCM vừa có văn bản khẩn gửi Bộ Y tế báo cáo về việc mua, nhập khẩu 5 triệu liều vaccine Moderna. Theo đó, UBND TP.HCM đề nghị Bộ Y tế cho phép hợp tác công - tư, tổ chức thu phí tiêm vaccine theo cơ chế "mua 5 liều vaccine sẽ tặng xã hội 1 liều".

Bàn về vấn đề này, TS Đinh Thế Hiển cho biết, nhiều ý kiến xoay quanh câu chuyện vì sao khi người dân có nhu cầu cũng không được tự do tiêm vaccine dịch vụ? Và việc người dân có tiền muốn tiêm dịch vụ cũng khó chính là một trong những lý do để người ta đưa ra đề xuất cho doanh nghiệp nhập vaccine và tổ chức tiêm dịch vụ.

Bởi lẽ, có những lập luận cho rằng, trong bối cảnh dịch bệnh cấp thiết, nguồn cung vaccine trong nước còn hạn chế, trong khi nhu cầu của người dân cần tiêm vaccine lại cao, nếu thực hiện việc tiêm vaccine COVID-19 theo hình thức dịch vụ, ai có nhu cầu, có tiền là được tiêm thì có thể sẽ giúp đẩy nhanh tiến độ tiêm vaccine, giúp người dân có nguồn tiếp cận vaccine dễ dàng hơn.

Đã vậy, điều này vẫn được xem là bình thường, bởi lâu nay, hệ thống y tế đã được phân hóa, hình thành nên những dịch vụ công tư xen lẫn. Ví dụ, có dịch vụ khám chữa bệnh tư nhân hoặc trong bệnh viện công vẫn có dịch vụ khám chữa bệnh cao, thu tiền cao. Thế nhưng, trên thực tế, điều bình thường này lại đang bị hạn chế trong bối cảnh dịch COVID-19 hoành hành.

Xuất phát từ bối cảnh như trên, người ta mới quan tâm nhiều tới đề xuất của TP.HCM. Có thể thấy, nghe qua thì nó rất thuận với quy luật vận hành thông thường của thị trường. Tuy nhiên, nếu phân tích kỹ hơn, việc mở ra tiêm dịch vụ vaccine sẽ đi cùng với rất nhiều rủi ro, tiêu cực.

"Ngay tại các nước phát triển trên thế giới, vaccine phòng, chống COVID-19 vẫn không được xem là một loại thuốc được tự do kinh doanh như các loại thuốc, vật tư y tế thông thường khác. Vaccine loại này vẫn được quản lý thống nhất ở cấp quốc gia, để phục vụ chính sách điều phối y tế quốc gia, không phải ai có tiền là mua được, ai muốn mua là được mua.

Việc xem xét phân bổ và tiêm chủng cho từng nhóm đối tượng ưu tiên được thực hiện theo tiêu chí của từng quốc gia, tùy thuộc vào năng lực sản xuất, cung cấp vaccine cũng như năng lực triển khai tiêm chủng của đội ngũ y tế. Chính sách ưu tiên nhằm bảo đảm tính công bằng cũng như dựa trên những tính toán khoa học đối với những nhóm có nguy cơ cao.

Việc quản lý xuyên suốt này nhằm bảo đảm tính công bằng trong năng lực điều phối vaccine. Việt Nam hiện vẫn tuân thủ đúng nguyên tắc này nhằm bảo đảm năng lực điều phối vaccine cho các nhóm yếu thế, nhóm cần ưu tiên tiêm vaccine trước", ông Hiển nêu dẫn chứng.

Phân tích kỹ hơn, vị chuyên gia chỉ rõ, hiện chúng ta đã có nhiều loại vaccine, tiếp cận nhiều nguồn vaccine và cũng có nhiều đầu mối tiếp cận được với vaccine. Chúng ta đã có những sự kêu gọi sự đóng góp từ các nguồn xã hội, từ các cá nhân, tổ chức cùng góp tiền, góp sức cho quỹ vaccine với mục đích mua được nhiều vaccine nhất, nhiều người dân được tiêm chủng nhất...

Bên cạnh đó, cũng đã xuất hiện những nhu cầu muốn được tiêm vaccine trước, vì thế, đã có đề xuất cho doanh nghiệp bỏ tiền ra mua mua vaccine. Tuy nhiên, việc doanh nghiệp bỏ tiền ra mua này cũng chỉ được xem như là một hình thức đóng góp khác cho quỹ vaccine, dù rằng, những doanh nghiệp đóng góp sẽ có những ưu tiên nhất định trong tiếp cận vaccine.

"Lập luận "mua 5 liều, tặng xã hội 1 liều vaccine" là dựa trên tinh thần này. Nghĩa là, cùng với việc tự bỏ tiền để được tiêm vaccine cho mình, thì còn phải bỏ thêm 1/5 số tiền dịch vụ tiêm vaccine vào quỹ quốc gia nữa", vị chuyên gia nêu quan điểm.

Đứng từ góc độ một nhà nghiên cứu kinh tế, TS Đinh Thế Hiển bày tỏ sự ủng hộ đề xuất của TP.HCM. Đề xuất này không những sẽ giảm được gánh nặng cho ngân sách nhà nước mà còn giúp tạo thêm một số tiền khác thu được từ dịch vụ tiêm để đóng góp vào quỹ vaccine quốc gia.

Bên cạnh đó, nếu có được nguồn vaccine, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trong việc tiêm ngừa cho cán bộ, công nhân viên , như vậy cũng giúp họ vừa bảo vệ được nguồn lực vừa bảo đảm được sản xuất.

Như vậy, nếu doanh nghiệp nhập và tổ chức tiêm vaccine chỉ với mục đích tăng tốc độ tiêm chủng, giảm gánh nặng cho nhà nước và quan trọng nhất là nguồn vaccine nhập về vẫn chịu sự điều phối của nhà nước thì đề xuất này có thể chấp nhận được.

Tuy nhiên, những hoài nghi cũng là điều hết sức dễ hiểu, đặc biệt, đứng từ góc độ quản lý nhà nước. Bởi lẽ, khi nguồn cung còn đang khan hiếm, nếu việc tổ chức nhập, tiêm vaccine thiếu minh bạch, việc nhập, phân phối, tiêm vaccine lại mang tính độc quyền, tiêm giá cao thì rất không ổn, dễ dẫn tới những rối loạn, bất ổn, gây khó khăn cho chính sách quản lý chung.

"Những lo ngại tiêu cực, nhập nhèm là có cơ sở. Chúng ta đã được chứng kiến những câu chuyện tiêu cực ngay từ những ngày đầu mùa dịch như tăng giá khẩu trang, tăng giá thiết bị, máy móc, chống dịch... Do đó, việc cho phép nhập khẩu, tổ chức tiêm vaccine dịch vụ vẫn khó tránh khỏi những lo ngại này nếu thiếu một cơ chế quản lý khoa học, minh bạch.

Nếu làm không khéo, tiêm vaccine dịch vụ lại trở thành dịch vụ kinh doanh kiếm lợi, những người có tiền nhiều thì được tiêm nhanh hơn, thuốc tốt hơn. Cuối cùng từ một đề xuất được cho là hợp lý lại trở thành bất cập, bức xúc", TS Đinh Thế Hiển chỉ rõ..

Cuối cùng, ông nhấn mạnh, với một chủ trương liên quan tới mạng sống của con người trong đại dịch, những quyết sách đưa ra đều phải cân nhắc rất kỹ.