Doanh nghiệp Việt trước “bài toán xanh”: Trách nhiệm không thể trì hoãn

Mới đây, Hội thảo quốc tế “Thực thi cam kết quốc tế về ứng phó với biến đổi khí hậu: Kinh nghiệm của Cộng hòa Liên bang Đức và thực tiễn Việt Nam” đã thu hút sự quan tâm của đông đảo chuyên gia, nhà khoa học, với 15 chuyên đề được công bố trong kỷ yếu, trong đó có 6 tham luận được trình bày trực tiếp.

Đáng chú ý, ThS. Phạm Thanh Hằng và TS. Tào Thị Huệ đóng góp tham luận “Thực thi cam kết khí hậu thông qua chuỗi cung ứng và trách nhiệm doanh nghiệp tại Việt Nam”, tập trung làm rõ vai trò và nghĩa vụ của doanh nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi xanh.

Tham luận của ThS. Phạm Thanh Hằng và TS. Tào Thị Huệ đã tiếp cận vấn đề từ góc nhìn hệ thống, nhấn mạnh vai trò của chuỗi cung ứng trong hiện thực hóa các cam kết khí hậu. Theo đó, trách nhiệm của doanh nghiệp không chỉ dừng ở tuân thủ quy định mà còn nằm ở khả năng chủ động thích ứng và tận dụng các cơ chế mới.

Khung pháp luật hiện hành đã định hình hai trụ cột chính: giảm phát thải khí nhà kính và tham gia thị trường carbon. Hai yếu tố này liên kết chặt chẽ, tạo thành chu trình từ đo lường, quản lý, cắt giảm, và trao đổi giá trị phát thải.

Trong đó, kiểm kê khí nhà kính là bước nền tảng. Không chỉ là nghĩa vụ báo cáo, hoạt động này giúp doanh nghiệp xây dựng “bức tranh phát thải” toàn diện, nhận diện nguồn phát thải trong cả hoạt động nội bộ và chuỗi cung ứng. Đây là cơ sở để xây dựng giải pháp giảm phát thải hiệu quả, đồng thời tạo “ngôn ngữ chung” với cơ quan quản lý trong phân bổ hạn ngạch và điều hành chính sách. Minh bạch dữ liệu cũng giúp doanh nghiệp tiếp cận tài chính xanh và các hỗ trợ quốc tế.

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 đã đặt ra lộ trình cụ thể, từ năm 2023 doanh nghiệp cung cấp số liệu hoạt động; từ năm 2024 thực hiện kiểm kê định kỳ hai năm một lần; và từ năm 2025 hoàn thiện báo cáo chính thức. Lộ trình này mang tính bắt buộc, từng bước đưa trách nhiệm khí hậu vào thực tiễn vận hành doanh nghiệp, đồng thời mở rộng ra toàn bộ chuỗi cung ứng, nơi chiếm phần lớn phát thải gián tiếp.

Cùng với đó, thị trường carbon đang được hình thành như một công cụ kinh tế quan trọng. Theo quy định, doanh nghiệp có thể trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon và tham gia kinh doanh hạn ngạch phát thải. Tuy nhiên, để tham gia, doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu chặt chẽ về kiểm kê, xây dựng kế hoạch giảm phát thải và báo cáo định kỳ. Với các dự án theo cơ chế quốc tế, doanh nghiệp còn phải được cấp phép trước khi giao dịch tín chỉ.

Điều này cho thấy thị trường carbon không chỉ là cơ hội mà còn là cơ chế quản trị đòi hỏi năng lực tuân thủ cao. Đổi lại, doanh nghiệp có thể chuyển hóa nỗ lực giảm phát thải thành giá trị kinh tế, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đáng chú ý, áp lực từ thị trường carbon và tiêu chuẩn quốc tế đang lan tỏa xuống toàn bộ chuỗi cung ứng. Các doanh nghiệp lớn, đặc biệt là doanh nghiệp xuất khẩu, ngày càng yêu cầu đối tác minh bạch và giảm phát thải, qua đó hình thành chuỗi cung ứng xanh.

Tổng thể, pháp luật Việt Nam đang chuyển từ cách tiếp cận hành chính sang kết hợp công cụ pháp lý và thị trường trong quản lý phát thải. Quyền tham gia thị trường carbon đi kèm với nghĩa vụ rõ ràng về kiểm kê và giảm phát thải.

Trong bối cảnh cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, vấn đề không còn là doanh nghiệp có tham gia hay không, mà là tham gia với tâm thế chủ động hay bị động. Chính lựa chọn này sẽ quyết định vị thế của doanh nghiệp trong nền kinh tế xanh đang hình thành.