Lãi suất huy động tăng nóng: Cuộc đua ngầm trong hệ thống ngân hàng và áp lực thanh khoản gia tăng

Cuộc đua ngầm của các ngân hàng và những hệ quả phía sau

Trong những tuần gần đây, thị trường tài chính chứng kiến làn sóng tăng lãi suất huy động diễn ra trên diện rộng tại nhiều ngân hàng thương mại. Dù biểu lãi suất công bố chính thức vẫn duy trì ở mức tương đối ổn định, thực tế, các mức lãi suất "chào riêng" dành cho khách hàng lớn lại tăng mạnh, thậm chí cao hơn niêm yết từ 2–2,5%/năm. Diễn biến này phản ánh một thực trạng đáng chú ý: sự mất cân đối ngày càng rõ giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn trong hệ thống ngân hàng.

Từ cuối tháng 3/2026, nhiều ngân hàng đã liên tục điều chỉnh tăng lãi suất. Ngân hàng số Vikki Bank áp dụng mức lãi suất lên tới 8,65%/năm cho kỳ hạn 6 tháng và gần 9%/năm cho các kỳ hạn dài hơn đối với khoản tiền gửi từ 200 triệu đồng trở lên. Tương tự, VPBank cũng hai lần điều chỉnh lãi suất trong tháng, đưa mức lãi suất thực nhận cho nhóm khách hàng có tiền gửi lớn lên trên 8%/năm. Nền tảng số Cake by VPBank thậm chí đưa ra mức lãi suất lên tới 9%/năm trong một số chương trình ưu đãi.

Không chỉ một vài tổ chức riêng lẻ, làn sóng tăng lãi suất đã lan rộng sang nhiều ngân hàng khác như SHB, Techcombank, MB Bank hay Sacombank. Đáng chú ý, mức lãi suất từ 8%/năm cho kỳ hạn 6 tháng đã trở nên phổ biến, trong khi các mức 9%/năm chỉ còn giới hạn ở những khoản tiền gửi rất lớn.

Lệch pha cung – cầu vốn: Nguyên nhân cốt lõi

Theo các số liệu thị trường, trong hai tháng đầu năm 2026, tăng trưởng tín dụng đạt khoảng 1,4%, trong khi huy động vốn chỉ tăng 0,8%. Khoảng cách này cho thấy các ngân hàng đang rơi vào trạng thái "cho vay nhanh hơn huy động", khiến áp lực thanh khoản gia tăng.

Dù lãi suất trên thị trường liên ngân hàng vẫn duy trì quanh mức thấp (khoảng 4,2%/năm), điều đó không phản ánh đầy đủ tình trạng thanh khoản ở cấp độ từng ngân hàng. Trên thực tế, nhiều tổ chức đang phải cạnh tranh gay gắt để thu hút tiền gửi từ dân cư và doanh nghiệp. Việc Ngân hàng Nhà nước giảm bơm thanh khoản và chuyển sang hút ròng hơn 84.000 tỷ đồng trong tuần qua càng khiến áp lực này trở nên rõ nét.

Bên cạnh đó, yếu tố tâm lý cũng đóng vai trò quan trọng. Những lo ngại liên quan đến chính sách thuế và xu hướng dịch chuyển dòng tiền sang các kênh đầu tư khác như bất động sản, vàng hoặc chứng khoán đã khiến việc huy động tiền gửi trở nên khó khăn hơn so với trước.

Cuộc đua lãi suất "ngầm" và những hệ lụy

Một điểm đáng chú ý là sự tồn tại của hai mặt bằng lãi suất: lãi suất niêm yết và lãi suất thực tế. Trong khi mức công bố được giữ ở mức thấp để tránh tạo áp lực chính sách, các ngân hàng lại âm thầm nâng lãi suất cho nhóm khách hàng ưu tiên nhằm đảm bảo nguồn vốn.

Xu hướng này tạo ra một cuộc đua ngầm trong hệ thống, kéo theo nhiều hệ quả. Trước hết, chi phí vốn của các ngân hàng tăng lên đáng kể. Trong ngắn hạn, một số ngân hàng có thể cải thiện biên lãi ròng (NIM) nếu lãi suất cho vay tăng nhanh hơn. Tuy nhiên, về dài hạn, áp lực chi phí sẽ khiến NIM bị thu hẹp.

Quan trọng hơn, mặt bằng lãi suất cao làm gia tăng rủi ro nợ xấu. Khi chi phí vay vốn tăng, khả năng trả nợ của doanh nghiệp suy giảm, đặc biệt ở các lĩnh vực nhạy cảm với lãi suất như bất động sản và xây dựng. Đồng thời, nhu cầu tín dụng cũng có xu hướng chững lại, ảnh hưởng đến động lực tăng trưởng của toàn hệ thống.

Nhóm hưởng lợi và chịu tác động

Trong bối cảnh này, người gửi tiền là nhóm hưởng lợi rõ rệt nhất khi có thể tiếp cận mức lãi suất cao hiếm thấy trong nhiều năm. Các ngân hàng có tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) cao như Techcombank hay MB Bank cũng có lợi thế nhờ chi phí vốn thấp hơn, ít chịu áp lực tăng lãi suất.

Ngược lại, doanh nghiệp vay vốn phải đối mặt với chi phí tài chính gia tăng, trong khi thị trường bất động sản và chứng khoán chịu tác động tiêu cực khi dòng tiền có xu hướng quay lại kênh ngân hàng. Những ngân hàng có nền tảng thanh khoản yếu cũng rơi vào thế bất lợi khi buộc phải trả lãi suất cao để giữ chân khách hàng, làm gia tăng rủi ro hệ thống.

Triển vọng và cảnh báo

Trong ngắn hạn, nhiều khả năng lãi suất huy động sẽ tiếp tục nhích lên để thu hẹp khoảng cách giữa huy động và tín dụng. Tuy nhiên, điều này cũng đồng nghĩa với việc áp lực lên tăng trưởng kinh tế và rủi ro nợ xấu sẽ gia tăng trong các quý tới.

Diễn biến hiện tại cho thấy đây không đơn thuần là một chu kỳ tăng lãi suất thông thường, mà là dấu hiệu của sự mất cân đối cấu trúc trong hệ thống ngân hàng. Nếu không được điều tiết kịp thời, cuộc đua lãi suất có thể tạo ra những hệ quả lan rộng, không chỉ đối với ngành ngân hàng mà còn với toàn bộ nền kinh tế.