Một năm cầm quyền của ông Trump: Bức tranh năng lượng thay đổi ra sao? (Kỳ 2)

Năng lượng tái tạo: Mặt trời, gió và thủy điện

Đúng như dự báo, năm đầu nhiệm kỳ hai của ông Trump chứng kiến sự suy giảm hỗ trợ từ liên bang. Đạo luật One Big Beautiful Bill Act (OBBBA) đẩy nhanh việc chấm dứt ưu đãi thuế cho sản xuất và đầu tư điện sạch; các chương trình tài trợ của Bộ Năng lượng bị thu hẹp; việc cho thuê phát triển điện gió ngoài khơi bị tạm dừng; và các mục tiêu điện sạch cấp quốc gia gần như bị gác lại, với triển khai chủ yếu dựa vào yêu cầu của từng bang.

Theo GlobalData, riêng quý I/2025, các dự án năng lượng sạch bị hủy có tổng giá trị khoảng 8 tỷ USD.

Tuy nhiên, điện mặt trời cho thấy nhiều mâu thuẫn trong chính sách năng lượng thời ông Trump. Trên toàn cầu, nguồn cung tấm pin dư thừa kéo chi phí xuống, nhưng tại Mỹ, thuế quan và các biện pháp chống bán phá giá lại đẩy chi phí tăng trong năm qua. GlobalData ước tính thuế của ông Trump làm chi phí các dự án điện mặt trời quy mô lớn tại Mỹ tăng khoảng 20-54%, chủ yếu do giá tấm pin và bộ biến tần nhập khẩu tăng mạnh.

Dù khai thác trong nước có tăng, ông Vyakaranam cho rằng Mỹ vẫn thiếu quy mô ở khâu thượng nguồn, kéo dài thời gian mua sắm và hạn chế khả năng của ngành trong nước trong việc hấp thụ cú sốc từ thuế quan.

Ngành điện gió - đặc biệt là ngoài khơi - chịu phản ứng mạnh mẽ nhất. Ngay ngày đầu trở lại, ông Trump ký biên bản ghi nhớ tạm dừng toàn bộ việc cho thuê mới hoặc gia hạn và cấp phép cho các dự án điện gió. Trong suốt năm, chính quyền ban hành lệnh dừng một số dự án ngoài khơi quy mô lớn, thu hồi 679 triệu USD tài trợ cho hạ tầng điện gió, và mở điều tra về “rủi ro an ninh quốc gia” liên quan đến dự án gió và linh kiện nhập khẩu, cùng nhiều động thái khác.

Sự phản đối kéo dài của Tổng thống lên đỉnh điểm vào tháng 12, khi năm dự án ngoài khơi lớn bị đình chỉ với lý do an ninh quốc gia. Dù các nhà phát triển nhanh chóng khởi kiện, động thái này đã kích hoạt làn sóng bán tháo trên thị trường.

Thuế quan là lớp ảnh hưởng bổ sung. Việc tăng giá thép và nhôm nhập khẩu - những vật liệu then chốt cho tua-bin gió - đã đẩy chi phí dự án lên đáng kể. Chẳng hạn, dự án Coastal Virginia công suất 2,6GW của Dominion Energy cho biết chi phí vốn ước tính tăng từ 10,9 tỷ USD lên 11,2 tỷ USD do thuế.

Trong khi điện gió trên bờ ít chịu “làn sóng phản đối” của ông Trump hơn so với ngoài khơi, thì thuế quan vẫn ảnh hưởng mạnh. Vyakaranam ước tính thuế có thể làm chi phí vốn của điện gió trên bờ tại Mỹ tăng tới 9% và khiến chi phí điện bình quân có trợ cấp tăng 2-11% tùy kịch bản.

“Ảnh hưởng trực tiếp của thuế quan là làm chi phí đầu vào tăng lên, còn hệ quả gián tiếp xuất phát từ việc làm xáo trộn cân bằng cung - cầu trong các chuỗi cung ứng quốc tế phức tạp”, ông bổ sung.

Các chính sách của chính quyền ông Trump làm gia tăng bất định, gây chậm tiến độ dự án và đẩy chi phí của ngành điện mặt trời và điện gió Mỹ lên cao, qua đó làm giảm khả năng cạnh tranh so với nhiên liệu hóa thạch.

Tuy vậy, các chuyên gia cho rằng những thay đổi này không làm đảo chiều quỹ đạo phát triển của năng lượng tái tạo tại Mỹ.

Bất chấp những trở ngại chính sách trong năm 2025, năng lượng tái tạo vẫn tăng trưởng nhờ yếu tố kinh tế nền tảng - khi gió và mặt trời nằm trong nhóm nguồn điện mới rẻ nhất - cùng các khung chính sách dài hạn đã bám rễ sâu như Đạo luật Giảm lạm phát (IRA). Triển vọng vẫn tích cực, với GlobalData dự báo điện mặt trời sẽ chiếm 61,7% tổng đầu tư vào thị trường điện giai đoạn 2025-2030.

“Một số dự án có thể chậm lại do mất ưu đãi thuế hoặc các trở ngại chính sách khác, nhưng thực tế là khoảng cách chi phí ngày càng lớn giữa năng lượng tái tạo và các nguồn phát điện hóa thạch truyền thống sẽ khiến các công ty điện lực tiếp tục bổ sung nguồn tái tạo”, bà Wayland khẳng định.

Trong khi đó, thủy điện nổi lên là công nghệ tái tạo được ông Trump ưu ái. Chính quyền coi phát triển thủy điện là một phần của chính sách “Nước Mỹ trên hết” trong lĩnh vực năng lượng, nhấn mạnh vai trò của nó đối với độ tin cậy lưới điện và an ninh năng lượng.

Đạo luật OBBBA cũng đưa vào các điều khoản có lợi cho thủy điện, giữ ưu đãi thuế cho các dự án khởi công trước cuối năm 2033, đồng thời có các quy định về “Thực thể nước ngoài đáng lo ngại” phù hợp với chuỗi cung ứng của thủy điện và lưu trữ thủy điện tích năng.

Lưu trữ năng lượng

Trong khi chính sách phát điện chiếm sóng truyền thông, thì nút thắt thực sự của ngành điện năm 2025 lại nằm ở khâu truyền tải và cung ứng. Theo GlobalData, riêng các trung tâm dữ liệu đã khiến nhu cầu điện lưới của Mỹ tăng hơn 20%, trong khi hàng chờ kết nối lên tới hơn 2,6TW công suất dự kiến.

Trong bối cảnh đó, lưu trữ năng lượng nổi lên như một trong những công nghệ “bền bỉ” nhất dưới thời ông Trump. Dù ưu đãi thuế cho năng lượng tái tạo bị cắt giảm, ưu đãi cho hệ thống lưu trữ độc lập vẫn được giữ đến giữa thập niên 2030.

“Lưu trữ phần lớn không bị ảnh hưởng tiêu cực”, CEO Fourth Power, ông Arvin Ganesan, cho biết, chủ yếu nhờ nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu. Lưới điện hiện tại khó đáp ứng các cơ sở tiêu thụ điện lớn này, và lưu trữ trở thành giải pháp hấp dẫn vì cho phép “cung cấp điện đúng lúc trung tâm cần”.

“Quan trọng hơn, các cơ sở pin có thể xây dựng trong khoảng hai năm, nhanh hơn rất nhiều so với việc phát triển các nguồn phát quy mô lớn hay nâng cấp hệ thống truyền tải”, ông nói thêm.

Tuy vậy, thị trường lưu trữ năng lượng cũng không tránh khỏi ảnh hưởng của thuế quan. Do Trung Quốc chiếm ưu thế trong chuỗi cung ứng pin lithium-ion, cùng với việc Mỹ áp thuế lên các vật liệu lưu trữ quan trọng khác như đồng và nhôm, chính sách thương mại của ông Trump đã “làm tăng đáng kể chi phí hệ thống lưu trữ và phát triển dự án, cản trở thêm các khoản đầu tư mới”, theo ông Vyakaranam.

Dù vậy, ông Ganesan cho rằng “bất chấp các ảnh hưởng ngắn hạn này, lưu trữ năng lượng tại Mỹ vẫn sẽ tiếp tục tăng trưởng”.

Năm 2026 của ông Trump sẽ khác gì?

Bước sang năm 2026, các chuyên gia đồng thuận rằng trọng tâm chính của chính sách năng lượng sẽ là khả năng chi trả, trong bối cảnh bầu cử giữa kỳ đang đến gần.

“Trong năm qua, việc đảm bảo giá điện hợp lý đã trở nên khó khăn hơn với khách hàng dân cư, thương mại và công nghiệp”, ông Ganesan nói, coi đây là điểm gây áp lực chính trị không thể tránh khỏi trong năm tới. Chuyên gia Roth cũng đồng tình. “Giá điện tăng chủ yếu do nhu cầu bùng nổ, phần lớn đến từ các trung tâm dữ liệu”, ông nói, đồng thời lưu ý sự ủng hộ mạnh mẽ của ông Trump với các trung tâm dữ liệu có thể ảnh hưởng đến cách vấn đề được nhìn nhận.

Bà Wayland cũng dự báo chi phí năng lượng sẽ chi phối các cuộc tranh luận trong bầu cử giữa kỳ, qua đó mở ra khả năng điều chỉnh chính sách năng lượng dưới thời ông Trump: “Một số cách tiếp cận của ông Trump là hợp lý, nhưng những việc như nới lỏng tiêu chuẩn hiệu suất năng lượng cho thiết bị gia dụng thì là sai hướng. Hiệu quả năng lượng là một trong những lợi ích lớn nhất cho người tiêu dùng trong thập kỷ qua, và hạ chuẩn sẽ không giúp giảm hóa đơn”.

Ở chiều ngược lại, ông Roth không thấy dấu hiệu cho một sự xoay trục chính sách, dù áp lực ngày càng tăng.

Khi nhu cầu điện tăng cao va chạm với thực tế chính trị, “những năm tới sẽ là phép thử quan trọng để xem liệu Mỹ có thể đồng thời giữ vai trò dẫn dắt về khí hậu và cạnh tranh kinh tế hay không”, ông Vyakaranam nhận định.

Cuối cùng, theo ông Preston, điều quan trọng nhất đối với ngành năng lượng Mỹ trong năm nay và những năm tới là “chuyển từ động lực chính sách sang triển khai thực tế”.