Thí điểm tài sản mã hóa: Cánh cửa không dành cho số đông

Việc Việt Nam chính thức triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa đang bước sang giai đoạn then chốt khi khung thủ tục hành chính lần đầu tiên được công bố một cách bài bản, chi tiết. Với yêu cầu vốn điều lệ tối thiểu lên tới 10.000 tỷ đồng cùng hàng loạt điều kiện khắt khe về cổ đông, công nghệ và nhân sự, "luật chơi" cho thị trường mới nổi này được thiết kế theo hướng thận trọng, kiểm soát chặt rủi ro ngay từ đầu.

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cho biết, việc tiếp nhận hồ sơ đối với các thủ tục hành chính trong lĩnh vực tài sản mã hóa sẽ chính thức bắt đầu từ ngày 20/1/2026.

Động thái này được triển khai trên cơ sở Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP ngày 9/9/2025 của Chính phủ về thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam. Cụ thể, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 96/QĐ-BTC ngày 20/1/2026, công bố danh mục các thủ tục hành chính mới trong lĩnh vực tài sản mã hóa thuộc phạm vi quản lý của Bộ.

Ba thủ tục cốt lõi, Bộ Tài chính giữ vai trò "cầm trịch"

Theo Quyết định số 96/QĐ-BTC, ba thủ tục hành chính mới được ban hành gồm: cấp Giấy phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa; điều chỉnh Giấy phép; và thu hồi Giấy phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa.

Đây được xem là ba "trụ cột" quản lý quan trọng, thể hiện vai trò trung tâm của Bộ Tài chính và UBCKNN trong việc giám sát, cấp phép và xử lý các tổ chức tham gia thị trường tài sản mã hóa trong giai đoạn thí điểm.

Quy trình cấp phép nhiều tầng, kéo dài tới hơn một năm

Theo Phụ lục ban hành kèm theo Quyết định số 96/QĐ-BTC, thủ tục cấp Giấy phép cung cấp dịch vụ tổ chức thị trường giao dịch tài sản mã hóa được thiết kế gồm 5 bước, với thời gian xử lý trải dài và nhiều vòng thẩm định.

Ở giai đoạn đầu, tổ chức đăng ký phải nộp các tài liệu theo Điều 9 Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP. UBCKNN đóng vai trò đầu mối tiếp nhận, rà soát tính đầy đủ của hồ sơ.

Trong vòng 20 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Bộ Tài chính sẽ có văn bản chấp thuận để tổ chức đăng ký tiếp tục thực hiện các thủ tục tiếp theo. Đáng chú ý, tổ chức đăng ký có thời hạn lên tới 12 tháng để hoàn thiện các tài liệu bổ sung theo quy định.

Chỉ khi toàn bộ hồ sơ được hoàn thiện đầy đủ, Bộ Tài chính mới phối hợp cùng Bộ Công an và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tiến hành xem xét cấp phép trong thời hạn 30 ngày. Trường hợp từ chối, cơ quan quản lý phải trả lời bằng văn bản và nêu rõ lý do.

Thiết kế quy trình này cho thấy cách tiếp cận "thận trọng từng bước", ưu tiên kiểm soát rủi ro hệ thống đối với một thị trường còn nhiều yếu tố mới và phức tạp.

Vốn điều lệ 10.000 tỷ đồng: Cuộc chơi của số ít

Một trong những điểm đáng chú ý nhất là yêu cầu về năng lực tài chính. Theo quy định, tổ chức đăng ký phải là doanh nghiệp Việt Nam, hoạt động dưới hình thức công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần, với vốn điều lệ đã góp tối thiểu 10.000 tỷ đồng, góp vốn bằng Đồng Việt Nam.

Cơ cấu cổ đông cũng được "đóng khung" rõ ràng: tối thiểu 65% vốn điều lệ phải do các tổ chức góp vốn; trong đó, trên 35% vốn điều lệ phải đến từ ít nhất hai tổ chức thuộc nhóm ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ, doanh nghiệp bảo hiểm hoặc doanh nghiệp công nghệ.

Các tổ chức góp vốn phải có tư cách pháp nhân, hoạt động kinh doanh có lãi trong hai năm liền trước năm đề nghị cấp phép, với báo cáo tài chính được kiểm toán và có ý kiến chấp thuận toàn phần.

Quy định này cho thấy định hướng rõ ràng: thị trường tài sản mã hóa thí điểm không dành cho các doanh nghiệp nhỏ hoặc các mô hình mang tính thử nghiệm tự phát, mà hướng tới những tổ chức có nền tảng tài chính và quản trị vững chắc.

Giới hạn sở hữu nước ngoài và "mỗi tổ chức – một giấy phép". Bên cạnh đó, tổ chức, cá nhân chỉ được góp vốn tại một tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa do Bộ Tài chính cấp phép. Tổng mức góp vốn, mua cổ phần của nhà đầu tư nước ngoài không được vượt quá 49% vốn điều lệ.

Đây là những "van an toàn" quan trọng, nhằm hạn chế sở hữu chéo, thao túng và bảo đảm quyền kiểm soát của phía Việt Nam đối với hạ tầng giao dịch tài sản mã hóa trong giai đoạn đầu.

Công nghệ và nhân sự: Tiêu chuẩn tiệm cận thị trường tài chính truyền thống

Không chỉ yêu cầu cao về vốn, tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về hạ tầng công nghệ. Hệ thống công nghệ thông tin phải đạt tiêu chuẩn an toàn cấp độ 4 theo quy định pháp luật về an toàn thông tin trước khi đưa vào vận hành.

Về nhân sự, Tổng giám đốc (Giám đốc) phải có tối thiểu 2 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng – chứng khoán – bảo hiểm hoặc quản lý quỹ. Giám đốc công nghệ (hoặc vị trí tương đương) phải có ít nhất 5 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực công nghệ thông tin.

Đáng chú ý, doanh nghiệp phải có tối thiểu 10 nhân sự công nghệ được đào tạo về an toàn thông tin mạng và ít nhất 10 nhân sự khác có chứng chỉ hành nghề chứng khoán, cho thấy yêu cầu quản trị thị trường tài sản mã hóa đang được đặt ngang tầm với thị trường chứng khoán truyền thống.