Đề xuất thu phí đường cao tốc: Phương án nào cũng thiệt!

Dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định về phí sử dụng đường cao tốc do Nhà nước đầu tư được Bộ Tài chính đưa ra lấy ý kiến đề xuất hai phương án: 

Cụ thể, phương án 1: quy định thu phí sử dụng đường cao tốc thông qua trạm thu phí trên đường cao tốc do Nhà nước đầu tư theo quy định pháp luật về giá (gọi tắt là cơ chế giá).

Phương án 2: quy định thu phí sử dụng đường cao tốc thông qua trạm thu phí trên đường cao tốc do Nhà nước đầu tư theo quy định pháp luật về phí, lệ phí (gọi tắt là cơ chế phí).

Góp ý cho đề xuất trên, ông Nguyễn Ngọc Xuân – Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô An Giang cho biết, cả hai phương án đều không phải là tối ưu đối với doanh nghiệp. Bởi phải đóng thêm loại phí nào thì cũng được tính vào chi phí vận tải và doanh nghiệp, người dân chính là đối tượng phải chịu.

Tuy nhiên, trong cơ chế thị trường, quan điểm chia sẻ chi phí là đương nhiên. Nhà đầu tư bỏ tiền làm đường, doanh nghiệp muốn đi đường tốt, đẹp, nhanh thì phải mất phí.Góp ý cho đề xuất trên, ông Nguyễn Ngọc Xuân – Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô An Giang cho biết, cả hai phương án đều không phải là tối ưu đối với doanh nghiệp. Bởi phải đóng thêm loại phí nào thì cũng được tính vào chi phí vận tải và doanh nghiệp, người dân chính là đối tượng phải chịu.

Vì thế, nếu đặt trong bối cảnh phải lựa chọn giữa hai phương án 1 và phương án 2 nêu trên, ông Xuân cho rằng, nhiều khả năng phương án 2 sẽ là lựa chọn chiếm ưu thế.

Ông Xuân giải thích, đối với phương án 2 thì mức phí sử dụng đường cao tốc theo cơ chế phí sẽ thấp hơn mức phí dịch vụ theo cơ chế giá. Điều này đã được quy định tại Điều 3 của Luật Phí và lệ phí, theo đó, mức phí nhằm cơ bản bù đắp chi phí cung cấp dịch vụ mà không bao gồm phần lợi nhuận của chủ đầu tư (ở đây là Nhà nước đầu tư).

Với mức phí không bao gồm lợi nhuận thì sẽ thấp so với phương án thu theo cơ chế giá. Điều này sẽ giúp giảm chi phí vận tải của các doanh nghiệp, từ đó giúp giảm chi phí logistics của Việt Nam. Do đó, ông cho rằng nên lựa chọn theo phương án 2.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý, đó chỉ là về phương án thu phí hay thu phí với tuyến cao tốc Bắc - Nam do nhà nước đầu tư, còn mức phí, giá thế nào lại là câu chuyện cần phải bàn nhiều.

"Chúng ta đã có Quỹ bảo trì đường bộ, vì thế, phương án thu, mức phí thu phải được tính toán rất thận trọng, chặt chẽ.

Tôi cho rằng, đây mới chính là vấn đề cần phải bàn. Thu cái gì, bỏ cái gì, thu thế nào là câu chuyện không đơn giản vì đây là đoạn đường được đầu tư bằng tiền ngân sách, cũng chính là từ tiền thuế người dân đóng góp, nếu thu cao quá thì rõ ràng sẽ không hợp lý và phải kiến nghị tới các cơ quan chức năng nếu không doanh nghiệp và người dân sẽ phải chịu cảnh phí chồng phí, giá chồng giá", ông Xuân nói.

Lựa chọn của ông Xuân cũng là quan điểm góp ý của Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) gửi tới Bộ Tài chính.

Ngoài ra, cơ quan này cũng giải thích thêm việc áp dụng phương án 2 còn có lợi cho các dự án PPP, bởi lẽ, khi đó, tổng chi phí vận tải sẽ thấp hơn, dẫn đến tổng lưu lượng giao thông sẽ cao hơn phương án 1. Với lưu lượng lớn hơn thì các dự án PPP sẽ có doanh thu tốt hơn và sẽ nhanh hoàn vốn hơn, đặc biệt là trên tuyến cao tốc Bắc – Nam. Do đó, lo ngại của cơ quan soạn thảo về việc phương án 2 sẽ gây khó khăn cho việc thu hồi vốn của các dự án PPP là không có cơ sở.

Vì thế, VCCI đề nghị cơ quan soạn thảo lựa chọn phương án 2, thu phí sử dụng đường cao tốc theo cơ chế phí.

Bày tỏ băn khoăn khác, ông Bùi Danh Liên - nguyên Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ô tô Hà Nội cho rằng, trước đây các trạm BOT do tư nhân tự bỏ tiền đầu tư sẽ do tư nhân thu phí để thu hồi vốn là đương nhiên, tuy nhiên, các dự án nhà nước đầu tư bằng tiền ngân sách mà lại thu phí là khái niệm rất mới.

Chính vì là khái niệm mới nên ông Liên đề nghị cơ quan xây dựng dự thảo phải có giải trình rất rõ, bởi, với những đoạn cao tốc riêng lẻ thì nhà nước có thể tính toán thu phí cho phù hợp nhưng với cả một tuyến đường cao tốc Bắc - Nam hàng nghìn km, bao gồm cả những dự án do tư nhân và nhà nước làm thì thu phí thế nào sẽ rất khó.

"Nếu có chênh mức phí, giá giữa các trạm BOT nhà nước và BOT tư nhân thì không biết sẽ xử lý thế nào? Việc này cần phải xin ý kiến Quốc hội", ông Liên nêu quan điểm.

Trước đó, Bộ Tài chính trình Chính phủ dự thảo Nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc Quốc hội theo 2 phương án là thu theo cơ chế giá và cơ chế phí. Trong đó, Bộ Tài chính đề xuất chọn phương án thu phí theo cơ chế giá.

Theo Bộ Tài chính, thu theo cơ chế giá sẽ khuyến khích thu hút nguồn lực xã hội đầu tư xây dựng hạ tầng đường bộ. Đồng thời, công khai, minh bạch và dễ nhận được sự đồng thuận của người dân và chủ xe.

Nhược điểm của phương án thu theo cơ chế giá là không đúng bản chất khi đường do Nhà nước đầu tư. Khi đó, Bộ Giao thông Vận tải và địa phương phải thành lập công ty để quản lý thu phí dịch vụ đường cao tốc do Nhà nước đầu tư.