Nguồn dầu thô nào đang lấp khoảng trống từ Trung Đông?

Xuất khẩu dầu thô từ Trung Đông đã giảm gần 60% từ đầu tháng 2 đến đầu tháng 3/2026, từ 18,7 triệu thùng/ngày xuống còn 5,9 triệu thùng/ngày, khi eo biển Hormuz gần như tê liệt, theo dữ liệu VesselTracker của Wood Mackenzie. Sự gián đoạn này đã kích hoạt một sự tái cấu trúc chưa từng có của thị trường năng lượng toàn cầu: Châu Âu nhập khẩu lượng kỷ lục dầu thô và sản phẩm tinh chế từ Bắc Mỹ, đồng thời xuất khẩu lượng dư thừa xăng và dầu nhiên liệu (FO) sang châu Á.

“Đây không phải là gián đoạn tạm thời mà là một sự thay đổi mang tính cấu trúc của dòng chảy năng lượng toàn cầu”, ông Javier Solis, chuyên gia phân tích tại Wood Mackenzie - bộ phận hàng hải, cho biết. “Tình trạng thiếu diesel và dư thừa xăng của châu Âu, cùng vai trò của châu Á như “van điều tiết”, cho thấy một cục diện đang thay đổi, nơi giá cả và dòng chảy chịu tác động chặt chẽ từ các quyết định chính trị hơn là tín hiệu thuần túy của thị trường”, ông bổ sung.

Hai “nút thắt” hàng hải cùng tê liệt buộc thị trường tái cấu trúc nhanh chóng

Eo biển Hormuz gần như tê liệt hoàn toàn đối với dòng dầu thô, với xuất khẩu Trung Đông giảm hơn 60% trong vòng 5 tuần, dựa trên kế hoạch bốc hàng và xác nhận hành trình. Ngược lại, lưu thông qua Bab al-Mandab và kênh đào Suez không dừng hẳn mà điều chỉnh. Dòng sản phẩm dầu sạch từ Đông sang Tây được phân bổ lại một phần giữa Suez và mũi Hảo Vọng, trong đó Suez vẫn là tuyến chủ đạo dù lưu lượng giảm theo tháng.

Ả Rập Xê-út đã nhanh chóng điều chỉnh tuyến xuất khẩu. Lượng bốc hàng tại Yanbu tăng từ khoảng 735.000 thùng/ngày trước xung đột lên hơn 3 triệu thùng/ngày, cho thấy nỗ lực giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Biển Đỏ vẫn có thể lưu thông đối với các nhà vận hành chấp nhận rủi ro, nhưng việc thay đổi tuyến vận chuyển phản ánh mối lo sâu xa về độ tin cậy của các hành lang này.

Châu Âu nhập dầu Bắc Mỹ nhưng vẫn thiếu dầu diesel

Khi nguồn cung từ vùng Vịnh bị hạn chế, châu Âu đã bù đắp bằng dầu thô và sản phẩm tinh chế từ Bắc Mỹ vận chuyển đường dài. Nhập khẩu dầu Mỹ đạt 1,41 triệu thùng/ngày vào tuần cuối tháng 3, trong khi lượng bốc hàng từ Canada tăng 16% lên 1,019 triệu thùng/ngày, với dòng chảy gia tăng vào Đức và Ireland. Những khối lượng này giúp các nhà máy lọc dầu châu Âu duy trì hoạt động, đặc biệt đối với xăng và dầu nhiên liệu, dù tình trạng thiếu dầu diesel vẫn kéo dài.

Thị trường dầu diesel châu Âu đang đối mặt với thiếu hụt mang tính cấu trúc do nhiều yếu tố. Việc chuyển hướng 3,6 triệu tấn sản phẩm chưng cất từ vùng Vịnh và Ấn Độ sang phía Đông đã làm mất nguồn cung truyền thống sang phương Tây. Xuất khẩu dầu diesel từ khu vực Baltic giảm 76,7%, loại bỏ thêm một nguồn quan trọng. Giá dầu diesel tại châu Âu vẫn trên 2 euro/lít, do phụ thuộc nhiều vào nguồn nhập khẩu đắt đỏ từ Mỹ và tác động dây chuyền từ gián đoạn dầu thô liên quan trực tiếp đến eo biển Hormuz.

Châu Âu xuất khẩu xăng và dầu nhiên liệu dư thừa sang châu Á

Trong khi dầu diesel khan hiếm, châu Âu lại xuất khẩu lượng dư thừa xăng không chì (UMS) và dầu nhiên liệu (FO) sang châu Á và châu Phi. Xuất khẩu xăng về phía Đông kênh đào Suez tăng 79,7% theo tuần, đạt 591.685 tấn, chủ yếu sang Pakistan và Nam Phi. Xuất khẩu dầu nhiên liệu cũng tăng nhanh, với Singapore tiếp nhận 336.260 tấn từ châu Âu, cùng với các dòng chảy bổ sung tới Ain Sukhna, Houston và Rotterdam.

Châu Á hấp thụ nguồn dư thừa và nhập khẩu kỷ lục dầu Bắc Mỹ

Châu Á nổi lên như “van xả” của thị trường toàn cầu, hấp thụ lượng xăng và dầu nhiên liệu dư thừa từ châu Âu, đồng thời nhập khẩu khối lượng kỷ lục dầu thô Bắc Mỹ. Lượng dầu Mỹ sang châu Á đạt 1,41 triệu thùng/ngày, tương đương với lượng châu Âu nhập, trong đó Ấn Độ và Đông Á là các điểm đến chính. Đông Á cũng trở thành thị trường lớn nhất cho dầu xuất khẩu từ bờ Tây Canada. Các thị trường châu Á giữ lại sản phẩm chưng cất trong khu vực, tập trung nguồn từ Vùng Vịnh và Ấn Độ sang phía Đông thay vì xuất sang phương Tây như trước.

Hệ quả thị trường: Giá cao duy trì và rủi ro mới xuất hiện

Wood Mackenzie dự báo mức giá dầu diesel cao tại châu Âu sẽ duy trì đến nửa cuối năm 2026 do hạn chế nguồn cung mang tính cấu trúc. Các nhà máy lọc dầu châu Âu tiếp tục chịu áp lực lợi nhuận đối với xăng, trong bối cảnh dư cung kéo dài. Dòng chảy dầu thô đang được vẽ lại theo thời gian thực, đòi hỏi theo dõi sát từng chuyến hàng để kiểm soát rủi ro.

Rủi ro tại các “nút thắt” hàng hải không còn là yếu tố đơn lẻ mà đã trở thành vấn đề trên toàn bộ chuỗi. Người mua và nhà giao dịch năng lượng cần tính đến các kịch bản gián đoạn kép và phân tích đa khu vực. “Những gì bắt đầu như một xung đột mở rộng liên quan đến Iran đã trở thành sự gián đoạn hai hành lang vận tải, khi Biển Đỏ và eo biển Hormuz cùng lúc siết chặt dòng chảy thương mại toàn cầu - điều thể hiện rõ qua dữ liệu AIS và vận động thực tế của hàng hóa, biến rủi ro khu vực thành khủng hoảng chuỗi cung ứng toàn cầu”, ông Christopher Aversano nhận định.