Siết chặt chống thất thu thuế từ dữ liệu ngân hàng, hải quan và sàn thương mại điện tử

Bước vào năm 2026, trong bối cảnh quy mô nền kinh tế số ngày càng mở rộng và các mô hình kinh doanh ngày càng phức tạp, ngành thuế đang triển khai loạt giải pháp quản lý thu mang tính đột phá, trọng tâm là khai thác và đối chiếu dữ liệu từ ngân hàng, hải quan và các sàn thương mại điện tử nhằm chống thất thu thuế, mở rộng cơ sở thu và bảo đảm tính bền vững của ngân sách nhà nước.

Theo Bộ Tài chính, thu ngân sách nhà nước năm 2025 ước đạt khoảng 2,65 triệu tỷ đồng, tăng 30,3% so với năm 2024; trong khi tổng chi ngân sách ước hơn 2,4 triệu tỷ đồng, tăng 31,2%. Với kết quả này, ngành tài chính đã vượt xa mức dự toán thu hơn 2,52 triệu tỷ đồng được Quốc hội giao cho năm 2025.

Bước sang năm 2026, Bộ Tài chính đặt mục tiêu thu ngân sách tăng ít nhất 10% so với ước thực hiện năm 2025. Để hiện thực hóa mục tiêu này, cùng với cơ cấu lại nguồn thu theo hướng bền vững, chống thất thu thuế được xác định là một trong những trụ cột then chốt.

Dữ liệu trở thành "vũ khí" trọng yếu

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là việc khai thác dữ liệu liên ngành để đối chiếu, kiểm soát nghĩa vụ thuế. Theo đại diện Cục Thuế, toàn ngành sẽ tập trung khai thác dữ liệu từ ngân hàng, hải quan và các sàn thương mại điện tử để đối chiếu dòng tiền thực tế với tờ khai thuế, qua đó kịp thời phát hiện các dấu hiệu rủi ro, gian lận, khai báo thiếu hoặc trốn thuế.

Cụ thể, dữ liệu ngân hàng giúp cơ quan thuế nắm bắt dòng tiền vào – ra của doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh; dữ liệu hải quan hỗ trợ đối chiếu trị giá khai báo, tờ khai xuất nhập khẩu; còn dữ liệu từ các sàn thương mại điện tử và nền tảng số phản ánh doanh thu, giao dịch và phương thức thanh toán trong môi trường kinh doanh trực tuyến – lĩnh vực đang tăng trưởng nhanh nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro thất thu.

Trên cơ sở đó, ngành thuế sẽ tăng cường phối hợp thường xuyên với các bộ, ngành và địa phương, hình thành cơ chế chia sẻ thông tin, đối chiếu chéo dữ liệu để đấu tranh chống tội phạm thuế, rửa tiền, chuyển giá, chuyển lợi nhuận, đồng thời thu hồi kịp thời các khoản nợ thuế.

AI vào cuộc, cảnh báo gian lận từ sớm

Song song với khai thác dữ liệu, ngành thuế đang nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản lý thuế. AI được kỳ vọng sẽ giúp tự động phân tích dữ liệu lớn, cảnh báo sớm các hành vi rủi ro như mua bán hóa đơn, xuất khống hóa đơn ngay từ khâu lập hóa đơn; đồng thời mở rộng quản lý rủi ro đối với hộ, cá nhân kinh doanh thông qua kết nối dữ liệu hóa đơn điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt và dữ liệu liên ngành.

Việc ứng dụng công nghệ không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý, mà còn góp phần chuyển đổi mô hình quản lý thuế từ "hậu kiểm" sang "giám sát chủ động", phù hợp với đặc thù của nền kinh tế số.

Những lĩnh vực được "soi" kỹ. Trong năm 2026, ngành thuế sẽ tập trung quản lý chặt các nguồn thu phát sinh từ thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số, kinh doanh qua mạng, đồng thời siết quản đối với chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng bất động sản, khai thác tài nguyên khoáng sản, cũng như thuế thu nhập cá nhân của những cá nhân có nhiều nguồn thu nhập. Hoạt động hoàn thuế giá trị gia tăng cũng tiếp tục được kiểm soát chặt chẽ để ngăn ngừa gian lận.

Kết quả tích cực tạo nền tảng cho năm 2026

Tính đến ngày 14/12/2025, tổng số thu do cơ quan thuế quản lý đạt gần 2,2 triệu tỷ đồng, cơ bản hoàn thành nhiệm vụ thu ngân sách được giao. Đáng chú ý, 34/34 địa phương đều hoàn thành và vượt dự toán thu, phản ánh sự phục hồi và lan tỏa tương đối đồng đều của nền kinh tế.

Trong đó, Hà Nội đạt khoảng 631 nghìn tỷ đồng, vượt 32,1% dự toán, còn TP.HCM đạt khoảng 606 nghìn tỷ đồng, vượt 20,8% dự toán – tiếp tục giữ vai trò đầu tàu đóng góp ngân sách.

Với nền tảng thu ngân sách tích cực cùng chiến lược khai thác dữ liệu lớn, tăng cường phối hợp liên ngành và ứng dụng AI, ngành thuế đang từng bước siết chặt kỷ cương thu – chi, hướng tới mục tiêu chống thất thu hiệu quả và bảo đảm an ninh tài chính quốc gia trong giai đoạn phát triển mới của nền kinh tế.