Lãi suất khó giảm trong nửa đầu 2026: Ai chịu áp lực lớn nhất?

Trong bối cảnh chi phí huy động vốn của hệ thống ngân hàng được dự báo có thể tăng thêm khoảng 0,5-1 điểm phần trăm so với cuối năm 2025, áp lực đối với lãi suất cho vay cũng theo đó gia tăng. Điều này không chỉ phản ánh những biến động nội tại của thị trường tiền tệ mà còn đặt ra nhiều tác động lan tỏa tới người vay vốn, doanh nghiệp, thị trường bất động sản cũng như toàn bộ nền kinh tế.

Thanh khoản chịu áp lực, cuộc đua lãi suất huy động nóng lên

Trên thực tế, mặt bằng lãi suất huy động tại nhiều ngân hàng đã tăng dần từ đầu năm. Lãi suất tiền gửi kỳ hạn 6 tháng phổ biến quanh mức 7,1%/năm và khoảng 7,2%/năm đối với kỳ hạn 12 tháng, thậm chí có nơi đưa mức lãi suất lên 8–8,1%/năm đối với các khoản tiền gửi lớn.

Việc các ngân hàng như VPBank, Vietbank hay Sacombank điều chỉnh tăng lãi suất trong thời gian gần đây cho thấy cuộc cạnh tranh huy động vốn đang nóng lên rõ rệt. Xu hướng này được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố, trong đó nổi bật là chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng tiền gửi trong năm 2025, khi tín dụng tăng nhanh hơn huy động khoảng 4%. Khoảng cách này buộc các ngân hàng phải nâng lãi suất huy động để thu hút thêm nguồn vốn, đồng thời đảm bảo tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) không vượt trần 85% theo quy định.

Ngoài ra, cấu trúc nguồn vốn của hệ thống ngân hàng cũng tạo thêm áp lực. Khoảng 80% nguồn vốn huy động hiện nay là ngắn hạn, trong khi gần một nửa dư nợ cho vay thuộc nhóm trung và dài hạn. Sự lệch pha kỳ hạn này khiến các ngân hàng phải thận trọng hơn trong quản trị thanh khoản và tăng cường huy động vốn dài hạn.

Bên cạnh đó, việc loại trừ tiền gửi của Kho bạc Nhà nước khỏi tính toán tỷ lệ LDR từ đầu năm 2026 theo quy định mới cũng khiến các chỉ số thanh khoản bị siết chặt hơn, buộc các ngân hàng phải cạnh tranh mạnh mẽ để thu hút nguồn vốn từ khu vực dân cư và doanh nghiệp.

Những yếu tố bên ngoài cũng góp phần tạo áp lực lên lãi suất. Trong bối cảnh thị trường tài chính toàn cầu vẫn nhiều biến động, đặc biệt khi giá vàng tăng mạnh trước các căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông, dòng tiền có xu hướng dịch chuyển sang các tài sản trú ẩn an toàn. Điều này làm giảm một phần lượng tiền gửi trong hệ thống ngân hàng.

Đồng thời, áp lực tỷ giá cũng khiến lãi suất trên thị trường liên ngân hàng được duy trì ở mức tương đối cao nhằm đảm bảo chênh lệch lãi suất VND – USD ở mức dương, qua đó hỗ trợ ổn định tỷ giá. Tất cả những yếu tố này khiến khả năng giảm lãi suất trong nửa đầu năm trở nên khó khăn hơn.

Lãi suất cho vay nhích lên, áp lực dồn về người vay và doanh nghiệp

Trong bối cảnh chi phí vốn đầu vào tăng, lãi suất cho vay khó có thể đứng yên. Thực tế cho thấy nhiều ngân hàng đã điều chỉnh lãi suất cho vay tăng trong những tháng đầu năm. Theo thống kê từ các ngân hàng thương mại công bố lãi suất cho vay bình quân, có tới 16 trong số 21 ngân hàng tăng lãi suất cho vay trong tháng 1/2026 so với tháng trước đó. Ở khối ngân hàng thương mại cổ phần, mức lãi suất cho vay bình quân của nhiều ngân hàng đã vượt ngưỡng 9%/năm, trong khi ở nhóm ngân hàng lớn, mức lãi suất cũng tăng đáng kể so với cuối năm 2025.

Nhóm chịu tác động rõ rệt nhất từ xu hướng này là người vay mua nhà. Lãi suất cho vay mua nhà hiện đã tăng mạnh so với giai đoạn trước, từ mức phổ biến 6–8%/năm lên khoảng 12–14%/năm, thậm chí có thể cao hơn sau thời gian ưu đãi. Chi phí vay vốn tăng khiến nhiều người có nhu cầu mua nhà buộc phải cân nhắc lại kế hoạch tài chính của mình. Đối với các hộ gia đình vay vốn dài hạn, chỉ cần lãi suất tăng thêm vài điểm phần trăm cũng có thể khiến khoản trả nợ hàng tháng tăng đáng kể, tạo áp lực lớn lên thu nhập.

Không chỉ người mua nhà, cộng đồng doanh nghiệp cũng chịu tác động đáng kể khi chi phí vay vốn gia tăng. Trong bối cảnh nền kinh tế vẫn đang phục hồi và nhu cầu vốn cho sản xuất kinh doanh còn lớn, việc lãi suất tăng sẽ làm tăng chi phí tài chính của doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp có mức đòn bẩy tài chính cao. Điều này có thể làm thu hẹp biên lợi nhuận và khiến nhiều doanh nghiệp phải trì hoãn kế hoạch mở rộng đầu tư.

Áp lực còn rõ nét hơn đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Khi lãi suất tiền gửi tăng, các doanh nghiệp muốn phát hành trái phiếu buộc phải đưa ra mức lãi suất cao hơn để thu hút nhà đầu tư. Điều này khiến chi phí huy động vốn trên thị trường trái phiếu gia tăng đáng kể. Đồng thời, những doanh nghiệp từng vay vốn hoặc phát hành trái phiếu trong giai đoạn lãi suất thấp trước đây có thể đối mặt với rủi ro tái cấp vốn khi đến kỳ đáo hạn, bởi họ phải vay mới với mức lãi suất cao hơn.

Thị trường bất động sản cũng khó tránh khỏi những tác động tiêu cực. Lãi suất cao thường khiến nhu cầu vay mua nhà giảm, kéo theo thanh khoản thị trường suy yếu. Bên cạnh đó, các chủ đầu tư bất động sản cũng gặp khó khăn hơn trong việc huy động vốn khi chi phí vay tăng và tín dụng vào lĩnh vực này tiếp tục được kiểm soát chặt chẽ. Sự kết hợp của những yếu tố này có thể khiến hoạt động đầu tư và phát triển dự án chậm lại trong ngắn hạn.

Dòng tiền dịch chuyển, kỳ vọng áp lực lãi suất hạ nhiệt cuối năm

Tuy nhiên, trong bức tranh nhiều áp lực đó vẫn có những nhóm được hưởng lợi. Người gửi tiết kiệm là đối tượng được hưởng lợi trực tiếp khi lãi suất tiền gửi tăng lên mức cao hơn. Với mức lãi suất huy động có thể đạt 7–8%/năm, tiền gửi ngân hàng trở thành một kênh đầu tư tương đối hấp dẫn so với nhiều lựa chọn khác, đặc biệt trong bối cảnh thị trường tài sản còn nhiều biến động.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng áp lực lãi suất có thể giảm dần trong nửa cuối năm 2026. Khi lãi suất huy động tăng lên, tốc độ tăng trưởng tiền gửi có khả năng cải thiện, giúp củng cố nguồn vốn đầu vào của hệ thống ngân hàng. Đồng thời, tiến độ giải ngân đầu tư công được đẩy mạnh sẽ góp phần đưa dòng tiền quay trở lại hệ thống tài chính. Việc định hướng tăng trưởng tín dụng ở mức khoảng 15% trong năm 2026, thấp hơn so với năm trước, cũng có thể giúp giảm bớt áp lực mở rộng tín dụng quá mức.

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam có độ mở cao và chịu tác động mạnh từ các biến động toàn cầu, việc điều hành chính sách tiền tệ trong thời gian tới sẽ tiếp tục phải cân bằng giữa nhiều mục tiêu. Một mặt, cần kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá; mặt khác, phải đảm bảo nguồn vốn hợp lý cho sản xuất kinh doanh và tăng trưởng kinh tế. Vì vậy, diễn biến lãi suất trong năm 2026 nhiều khả năng sẽ tiếp tục phụ thuộc vào sự vận động của cả các yếu tố trong nước lẫn quốc tế, trước khi thị trường tìm được điểm cân bằng mới phù hợp với thực lực của nền kinh tế.