Xung đột Trung Đông ảnh hưởng đến thị trường xăng dầu trong nước như thế nào?

“Đóng cửa” eo biển Hormuz, nguy cơ gián đoạn dòng chảy năng lượng

Eo biển Hormuz hiện là tuyến vận tải năng lượng chiến lược quan trọng bậc nhất thế giới, kết nối các nước khai thác, sản xuất các sản phẩm dầu mỏ chủ chốt trong khu vực Vùng Vịnh với thị trường tiêu thụ toàn cầu, đặc biệt là châu Á.

Theo thống kê của Cơ quan Thông tin năng lượng Hoa Kỳ (EIA), khối lượng dầu và condensate đi qua khu vực này đạt khoảng 20 triệu thùng/ngày, tương đương gần 20% tổng tiêu thụ dầu toàn cầu và chiếm hơn 1/4 tổng thương mại dầu bằng đường biển. Đáng chú ý hơn, khoảng 84% dòng dầu qua eo biển Hormuz hướng tới thị trường châu Á, khiến khu vực này trở thành nơi chịu tác động trực tiếp và nhanh chóng nhất khi xung đột tại Trung Đông leo thang.

Trên thực tế, các quốc gia xuất khẩu lớn như Saudi Arabia và UAE đều có hệ thống đường ống bypass (đường ống phụ) để dự phòng. Nhưng tổng công suất thay thế của hệ thống này chỉ khoảng 2,6 triệu thùng/ngày và được đánh giá là không đủ để bù đắp nếu tuyến hàng hải bị gián đoạn nghiêm trọng. Vì vậy, xung đột tại Trung Đông không chỉ là vấn đề địa chính trị, mà còn quyết định mức phụ phí giá dầu, chi phí logistics và bảo hiểm hàng hải, cũng như khả năng ổn định nguồn cung cho các nhà máy lọc dầu tại châu Á - khu vực có tốc độ phát triển nhanh bậc nhất toàn cầu và nhu cầu tiêu thụ năng lượng ngày càng cao.

Trong các kịch bản rủi ro cao, J.P. Morgan nêu nếu 2,1 triệu thùng dầu/ngày của Iran bị gián đoạn, giá dầu Brent có thể ngay lập tức hướng tới mục tiêu 120 USD/thùng. Goldman Sachs cảnh báo khi tồn kho thương mại OECD ở mức thấp, bất kỳ sự gián đoạn nguồn cung thực tế nào từ 1 triệu thùng/ngày trở lên sẽ cộng thêm ít nhất từ 20-25 USD vào giá dầu thô hiện hành.

Ở khâu vận chuyển, S&P Global và Reuters cảnh báo phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho tàu dầu qua eo biển Hormuz có thể tăng vọt từ 300-500%, trong khi Daniel Yergin nhận định thị trường có thể chuyển từ “dư cung nhẹ” sang “thiếu hụt do tâm lý” chỉ trong vài giờ.

Trên thực tế, xung đột tại khu vực Trung Đông đang có diễn biến ngày càng phức tạp. Ngày 2/3, Iran tuyên bố sẽ tấn công mọi tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz. Theo kịch bản được đưa ra từ các cơ quan dự báo, thị trường có thể chuyển nhanh từ trạng thái “khủng hoảng giá” sang trạng thái “khan hiếm”. Khi công suất của hệ thống đường ống dự phòng không đủ bù đắp, cú sốc sẽ lan rộng sang toàn bộ chuỗi năng lượng toàn cầu. Nếu xung đột kéo dài 2-3 tuần, thiếu hụt hàng giao gần tại châu Á có thể bắt đầu xuất hiện và các nhà máy lọc dầu buộc phải thay đổi rổ dầu hoặc cắt công suất. Khi kéo dài tới một tháng, rủi ro thiếu hụt trở thành hiện thực, giá năng lượng tăng mạnh để tái cân bằng cung - cầu và đồng thời kéo theo biến động mạnh trong logistics, tồn kho thương mại giảm nhanh và crack spread biến động mạnh.

Với kịch bản xung đột diễn ra trong 3 tháng, nhu cầu dầu có thể giảm mạnh do giá tăng quá cao, thị trường tự điều chỉnh bằng cắt giảm tiêu thụ hoặc giải phóng kho dự trữ SPR và tái cấu trúc dòng thương mại toàn cầu, trong đó nguy cơ giá vượt mốc 100 USD/thùng tăng đáng kể.

Điểm then chốt là biến động giá có thể đến trước khi thế giới thực sự thiếu dầu. Sau mốc 28/2/2026, văn bản ghi nhận thị trường dầu đã chuyển từ định giá rủi ro sang định giá xung đột thực tế; tuy nhiên theo đánh giá của IEA và nhiều tổ chức phân tích, thị trường vẫn trong trạng thái cung ứng tương đối đầy đủ, do đó biến động giá chủ yếu phản ánh risk premium (phần bù rủi ro) và rủi ro logistics hơn là thiếu hụt vật lý.

Áp lực rủi ro nguồn hàng, chi phí tăng đột biến tác động trực tiếp tới thị trường trong nước

Khi thị trường thế giới biến động mạnh, tác động tới thị trường xăng dầu trong nước là không tránh khỏi. Đầu tiên là mặt bằng giá dầu thô quốc tế tăng và biến động mạnh khi phụ phí rủi ro địa chính trị quay trở lại. Thứ hai là chi phí đi kèm vốn có thể tăng rất nhanh trong bối cảnh xung đột, đặc biệt là chi phí logistics và bảo hiểm hàng hải. Theo dự báo, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho tàu dầu qua Hormuz có thể tăng từ 300-500%, tức chi phí đưa dầu về có thể đội lên đáng kể ngay cả khi thị trường chưa thiếu hụt vật lý.

Còn một yếu tố đáng quan ngại sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường trong nước là khả năng gián đoạn chuỗi cung ứng: một số quốc gia có thể hạn chế xuất khẩu để ưu tiên nhu cầu nội địa, thị trường tàu biển và bảo hiểm biến động khó lường, thời gian giao hàng kéo dài; các yếu tố này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch vận hành nhà máy, đặc biệt trong giai đoạn cuối quý II và đầu quý III/2026.

Khi các yếu tố cùng cộng hưởng, áp lực lên thị trường xăng dầu trong nước không chỉ nằm ở “giá dầu tăng”, mà còn nằm ở rủi ro gián đoạn và độ trễ giao hàng, làm gia tăng bất định trong cân đối cung ứng. Với vai trò là doanh nghiệp quản lý, vận hành Nhà máy Lọc dầu (NMLD) Dung Quất (cung cấp hơn 30% sản lượng xăng dầu cho thị trường trong nước), Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn (BSR, đơn vị thành viên của Petrovietnam) cũng sẽ chịu tác động trực tiếp.

Hiện tại, NMLD Dung Quất đang sử dụng khoảng 30-35% nguyên liệu là dầu thô nhập khẩu, chủ yếu từ Tây Phi, Địa Trung Hải, Hoa Kỳ và một phần Trung Đông. Nếu xung đột kéo dài, giá dầu, phụ phí dầu, cước vận chuyển và phụ phí bảo hiểm có thể tiếp tục tăng mạnh, làm gia tăng đáng kể chi phí đầu vào và rủi ro tài chính cho hoạt động sản xuất xăng dầu trong nước.

Về kế hoạch nguồn hàng, giai đoạn từ tháng 3-5/2026, BSR đã ký hợp đồng mua khoảng 3 triệu thùng dầu thô nhập khẩu (bao gồm: Qua Iboe, Bu Attifel, Medanito, Palanca Blend); dù không thuộc khu vực xung đột trực tiếp, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông vẫn có thể tác động gián tiếp đến tiến độ giao hàng, chi phí vận tải, bảo hiểm và an toàn hàng hải. Áp lực tiếp tục gia tăng khi nhu cầu mua bổ sung theo hợp đồng chuyến trong tháng 5/2026 ước khoảng 900 nghìn đến 1 triệu thùng và tháng 6/2026 khoảng 1-1,3 triệu thùng để vận hành Nhà máy ở mức 118% công suất.

Không dừng ở dầu thô, trong tháng 2/2026, BSR đã triển khai mua cấu tử xăng có trị số Octane cao để phối trộn nhưng do nguồn cung khan hiếm và thị trường biến động mạnh nên chưa thể mua đủ theo kế hoạch, ảnh hưởng đến phương án gia tăng chế biến trong tháng 3/2026.

Ông Nguyễn Việt Thắng - Tổng Giám đốc BSR cho biết, để đạt công suất quy đổi tối thiểu 120% (bao gồm dầu thô và nguyên liệu trung gian), NMLD Dung Quất đang nỗ lực tìm kiếm và mua bổ sung nguồn nguyên liệu trong tháng 3-4/2026, qua đó làm gia tăng áp lực mua hàng trong điều kiện thị trường bất lợi.

Trong bối cảnh bất ổn quốc tế, nhu cầu đối với dầu thô nội địa dự kiến tăng cao, dẫn đến cạnh tranh gay gắt khi tham gia đấu thầu mua dầu Việt Nam; rủi ro không mua được lô dầu theo kế hoạch có thể ảnh hưởng khả năng bảo đảm đủ nguyên liệu cho vận hành ổn định và kéo theo nguy cơ phải điều chỉnh giảm công suất hoặc không thể thực hiện kế hoạch được giao. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường xăng dầu trong nước.

Trước tình thế đó, BSR kiến nghị được ưu tiên mua tối đa dầu thô/condensate khai thác trong nước, đồng thời đề xuất áp dụng cơ chế tạm thời ưu tiên dầu thô nội địa cho NMLD Dung Quất chế biến, hạn chế xuất khẩu trong giai đoạn cao điểm rủi ro đến hết quý III/2026 hoặc đến khi thị trường quốc tế ổn định. Đặc biệt, để bảo đảm đủ dầu phục vụ vận hành trong tháng 5-6/2026, BSR đề nghị được phép mua trực tiếp các lô Ruby, Bunga Orkid (BO) và Chim Sáo giao trong giai đoạn này theo mức giá chào thầu cao nhất của kỳ gần nhất như một giải pháp tình thế nhằm đảm bảo nguồn cung kịp thời trong giai đoạn thị trường biến động.

Xung đột Trung Đông sẽ tác động trực tiếp tới thị trường xăng dầu trong nước không chỉ thông qua mặt bằng giá dầu thô, mà còn qua rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, chi phí logistics và bảo hiểm tăng mạnh... Đối diện với bài toán đó, BSR sẽ cần vừa bảo đảm mua đủ dầu thô và cấu tử phối trộn cho giai đoạn cao điểm, vừa giữ tiến độ giao hàng và duy trì vận hành ổn định trong môi trường thị trường quốc tế nhiều bất định. Để thực hiện được điều đó, BSR cần sự hỗ trợ cơ chế từ Chính phủ, các Bộ, ban, ngành để góp phần duy trì vận hành an toàn, ổn định NMLD Dung Quất, qua đó ổn định thị trường trong nước, đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.