Thứ hai, 12/07/2021, 15:40 PM

Doanh nghiệp “kêu trời” vì ma trận thông tư

Trong những năm gần đây ở Việt Nam, chất lượng văn bản pháp luật dần được nâng cao, quy định tại các văn bản pháp luật có giá trị pháp lý cao như luật, nghị định đã cụ thể, rõ ràng hơn. Tuy nhiên trên thực tế, vẫn có những thông tư thiếu minh bạch, chưa hợp lý, cản trở một cách bất hợp lý hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.

Mới đây, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã tổ chức hội thảo trực tuyến "Chất lượng của thông tư và công văn: Góc nhìn từ doanh nghiệp". Hội thảo nhằm đánh giá chất lượng, hiệu quả thi hành thông tư, công văn liên quan đến hoạt động kinh doanh. Từ đó, thu nhận những ý kiến đóng góp của doanh nghiệp để xây dựng bức tranh toàn cảnh về vấn đề này.

Hoạt động này được thực hiện trong khuôn khổ Dự án Tăng cường tiếng nói của doanh nghiệp trong việc giám sát và thực hiện tái cơ cấu kinh tế (thuộc Chương trình Australia hỗ trợ cải cách kinh tế Việt Nam – Aus4Reform).

Ông Đậu Anh Tuấn - Trưởng ban Pháp chế VCCI cho rằng, hiện vẫn còn tình trạng luật phải chờ thông tư

Tình trạng “thông tư” cao hơn luật

Thông tư, công văn là hai dạng văn bản rất quen thuộc, quan trọng trong hoạt động áp dụng pháp luật của doanh nghiệp. Theo đó, chất lượng của các văn bản này sẽ tác động đáng kể đến môi trường đầu tư, kinh doanh của nước ta.

Trong năm trở lại đây, Chính phủ đã đẩy mạnh hoạt động cải cách thể chế thông qua việc đặt ra các mục tiêu cải cách, cắt giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Các cơ quan hoạch định chính sách đã hiện thực hóa các chỉ đạo này bằng cách sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế những văn bản liên quan đến kinh doanh. Cộng đồng doanh nghiệp nhận thấy rõ mức độ cải cách ở các văn bản cấp nghị định trở lên.

Tuy vậy, khi rà soát ở các văn bản cấp thông tư, vẫn còn những quy định chưa thể hiện đúng tinh thần của các cải cách trên.

Theo báo cáo từ VCCI, trong 2 nhiệm kỳ gần đây, số lượng thông tư, công văn được các bộ, ngành ban hành mới có xu hướng giảm. Cụ thể, giai đoạn 2016 - 2020, Quốc hội ban hành 112 luật, pháp lệnh và nghị quyết; Chính phủ ban hành 745 nghị định; Thủ tướng Chính phủ ban hàn 232 quyết định. Nhưng cũng trong khoảng thời gian ấy, các bộ, ngành đã ban hành 2.532 thông tư và thông tư liên tịch.

Số lượng thông tư lớn hơn rất nhiều so với các văn bản quy phạm pháp luật khác

Ông Đậu Anh Tuấn - Trưởng ban Pháp chế VCCI cho rằng, hiện vẫn còn tình trạng luật phải chờ thông tư. Bên cạnh đó vẫn xuất hiện tình trạng thông tư ban hành điều kiện kinh doanh dù luật không trao quyền này; thông tư quy định về thủ tục hành chính nhưng không được luật, pháp lệnh giao; thông tư chưa thống nhất với nghị định.

Điển hình là Thông tư 40/2021/TT-BTC của Bộ Tài chính yêu cầu sàn thương mại điện tử phải kê khai, nộp thuế thay người kinh doanh. Theo ông Đậu Anh Tuấn, quy định này không phù hợp với nhiều văn bản cấp cao hơn; trong đó, có Luật Thuế thu nhập cá nhân và Luật Quản lý thuế.

Ngoài ra, còn có tình trạng thông tư quy định thiếu rõ ràng tạo cách hiểu không nhất quán giữa các cơ quan áp dụng.

Ví dụ như Thông tư 21/2018/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Thông tư này đưa ra định nghĩa về giáo viên của trung tâm ngoại ngữ, trong đó có sử dụng khái niệm “người bản ngữ” nhưng không có quy định rõ về quốc tịch người bản ngữ. Do đó, khi các trung tâm ngoại ngữ muốn nộp hồ sơ xin giấy phép lao động của giáo viên nước ngoài gặp nhiều khó khăn, gây nhiều phiền hà cho trong việc thực thi các thủ tục hành chính.

Những hạn chế này vô hình trung làm suy giảm tính hiệu quả trong các “chiến dịch” cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh mà Chính phủ đang theo đuổi.

Cũng theo ông Đậu Anh Tuấn, nhiều Thông tư, văn bản đưa ra, doanh nghiệp mất rất nhiều thời gian tìm hiểu nhưng không biết thực hiện thế nào đã gửi công văn lên các bộ, ngành nhờ giải đáp.

Tuy nhiên các văn bản phản hồi của các bộ ngành tới doanh nghiệp hầu như không có nội dung, chỉ trích dẫn một số điều khoản của Luật, Nghị định và đề nghị doanh nghiệp tự tìm hiểu để thực hiện đúng quy định pháp luật.

Cá biệt, có nhiều trường hợp không nhận được trả lời từ Bộ ngành liên quan. VCCI từng nhận được phản ánh của doanh nghiệp cho biết, trong 10 năm họ gửi rất nhiều công văn tới tận Bộ liên quan yêu cầu giải đáp, nhưng vẫn không nhận được phản hồi. Điều này tạo sự tắc nghẽn trên thực tế vì các cơ quan địa phương nếu không nhận được ý kiến của các cơ quan liên quan họ sẽ không giải quyết.

Chia sẻ tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Minh Thảo - Trưởng ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương - CIEM) nhận định nhiều bộ, ngành đã có cải cách tích cực trong ban hành các thông tư. Song bà cho rằng, vẫn còn nhiều bất cập.

Đơn cử như Thông tư 40/2021/TT-BTC của Bộ Tài chính, bà Nguyễn Thị Minh Thảo cho hay, trong bối cảnh dịch bệnh hiện nay, lẽ ra nên khuyến khích thương mại điện tử phát triển thì ngành thuế lại có xu hướng muốn quản, muốn thu nhiều hơn thay vì tạo sân chơi tốt hơn, hiệu quả hơn cho cả người dân và doanh nghiệp.

Cũng theo đại diện CIEM, một số thông tư, công văn lại được ban hành dựa trên tình huống cụ thể, như Thông tư 02/2021/TT-BGTVT của Bộ Giao thông Vận tải yêu cầu lắp camera để giám sát hành khách trên phương tiện vận tải.

Thông tư thể hiện góc nhìn nhỏ của một Bộ, ngành nhưng lại ảnh hưởng rất đến số đông nên việc xây dựng văn bản pháp luật nên dựa trên ý kiến của nhiều bên. Không nên ban hành Thông tư rồi lại đình chỉ vì như vậy sẽ tạo ấn tượng xấu về thể chế, làm giảm hiệu lực của chính sách.

Tư duy chính sách vẫn theo lối mòn

Ông Phạm Xuân Hoè, Tổng thư ký Hiệp hội cho thuê tài chính cho rằng, nếu nhìn thực trạng ban hành văn bản pháp luật Việt Nam cái “đau” hiện nay là lợi ích ngành được đặt cao hơn so với lợi ích tổng thể đất nước, của quốc gia và doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, tình trạng ngôn ngữ trong văn bản của Thông tư, công văn nhiều khi chung chung, khó thực hiện, hiểu kiểu gì cũng đúng.

Bà Nguyễn Thị Minh Thảo - Trưởng ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương - CIEM)

“Chất lượng soạn thảo văn bản của Việt Nam thấp, không đạt yêu cầu là do câu chuyện “kính chuyển” của chúng ta quá nhiều. 6 cái “kính chuyển” mới đến đến người soạn thảo. Bộ trưởng “kính chuyển” Thứ trưởng, Thứ trưởng “kính chuyển” Vụ trưởng, Vụ trưởng “kính chuyển” Vụ phó, Vụ phó “kính chuyển” Trưởng phòng, Trưởng phòng “kính chuyển” Phó phòng, Phó phòng “kính chuyển” chuyên viên. Trong khi chuyên viên mới ra trường được vài năm, làm sao đảm bảo được chất lượng văn bản? Chuyên viên sẽ copy và dán tất cả những gì cũ vào”, ông Hoè nêu thực trạng.

Theo ông Hoè còn một nguyên nhân khác đó là chưa có có bộ chỉ tiêu KPI (chỉ số đánh giá hiệu quả công việc) cho soạn thảo chính sách. Theo văn bản quy phạm pháp luật, trước khi trình luật có Nghị định chi tiết, trình Nghị định phải có Thông tư hướng dẫn, tuy nhiên tình trạng phải chờ… luôn xảy ra và không theo kịp thị trường. Như vậy, rõ ràng doanh nghiệp không tiếp cận được và mất đi nhiều cơ hội.

Chia sẻ quan điểm về vấn đề này, ông Đậu Anh Tuấn - Trưởng ban Pháp chế VCCI cho rằng, “Gắn trách nhiệm cá nhân với những thông tư có vấn đề, gây thiệt hại cho doanh nghiệp, kinh tế. Cần gắn với trách nhiệm một cá nhân cụ thể, hiện nay việc ban hành thông tư có thể gây ra hậu quả rất lớn, nhưng lại không bị xử lý, không có chế tài”.

“Về lâu dài, cần hết sức hạn chế ban hành thông tư. Thẩm quyền của thông tư chỉ ở một ngành trong khi lại tác động tới toàn dân, thiệt hại có thể lớn. Nghị định là của Chính phủ nên góc nhìn rộng hơn. Thông tư chỉ nên quy định mẫu biểu thôi”, ông Tuấn đề xuất.

Đồng quan điểm với ông Tuấn về trách nhiệm người đứng đầu, bà Nguyễn Minh Thảo - Trưởng ban Nghiên cứu Môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh (CIEM) thẳng thắn, ban hành thông tư là quyền hạn của bộ trưởng. Vì vậy, nếu thông tư sai thì trách nhiệm đương nhiên của người đứng đầu và cụ thể là bộ trưởng, trưởng ngành đó. Tuy nhiên, chưa có chế tài.

Mặc dù pháp lý đã có cơ chế khởi kiện, nhưng theo bà Thảo, rất khó khởi kiện. “Hoặc doanh nghiệp không muốn khởi kiện vì họ thường phải gặp cơ quan quản lý nhà nước. Họ không muốn gặp rắc rối”, bà Thảo cho hay.


Tôn Đông Á chốt ngày chia cổ tức cổ phiếu 10% sau khi lên HOSE
Tôn Đông Á chốt ngày chia cổ tức cổ phiếu 10% sau khi lên HOSE
19/11/2026 Doanh nghiệp

Tôn Đông Á chốt ngày 27/11 để thực hiện quyền nhận cổ tức năm 2025 bằng cổ phiếu với tỷ lệ 10%. Sau đợt phát hành, vốn điều lệ của doanh nghiệp dự kiến tăng...

Vĩnh Hoàn chi hơn 600 tỷ đồng trả cổ tức tiền mặt
Vĩnh Hoàn chi hơn 600 tỷ đồng trả cổ tức tiền mặt
19/11/2026 Doanh nghiệp

Với tỷ lệ tạm ứng cổ tức 30%, Vĩnh Hoàn dự kiến chi khoảng 628 tỷ đồng cho cổ đông. Chủ tịch HĐQT Trương Thị Lệ Khanh, người đang nắm giữ hơn 45% vốn…

Cảng hàng không Quảng Trị tăng tốc về đích, đợt tuyển dụng đầu tiên thu hút hàng trăm ứng viên
Cảng hàng không Quảng Trị tăng tốc về đích, đợt tuyển dụng đầu tiên thu hút hàng trăm ứng viên
18/11/2026 Doanh nghiệp

Đợt tuyển dụng nhân sự đầu tiên của Cảng hàng không Quảng Trị đã thu hút gần 300 hồ sơ ứng tuyển, mở ra cơ hội nghề nghiệp mới cho người lao động địa phương…

PV Power nâng hơn 342% mục tiêu lợi nhuận, vượt kế hoạch năm sau 9 tháng
PV Power nâng hơn 342% mục tiêu lợi nhuận, vượt kế hoạch năm sau 9 tháng
18/11/2026 Doanh nghiệp

PV Power nâng mục tiêu lợi nhuận sau thuế năm 2026 tăng 342,4% so với kế hoạch ban đầu. Sau 9 tháng, doanh nghiệp ghi nhận gần 6.899 tỷ đồng lợi nhuận sau thuế, vượt...

Đầu tư CMC chốt ngày trả cổ tức cổ phiếu 17% sau khi giảm mạnh từ mức 35%
Đầu tư CMC chốt ngày trả cổ tức cổ phiếu 17% sau khi giảm mạnh từ mức 35%
18/11/2026 Doanh nghiệp

Đầu tư CMC chốt ngày để trả cổ tức năm 2025 bằng cổ phiếu, tỷ lệ thực hiện giảm từ 35% xuống 17% do nguồn lợi nhuận trên báo cáo tài chính kiểm toán năm...

Cảng Phước An dự kiến lập công ty con vốn 500 tỷ đồng
Cảng Phước An dự kiến lập công ty con vốn 500 tỷ đồng
17/11/2026 Doanh nghiệp

Cảng Phước An dự kiến lập công ty con vốn 500 tỷ đồng, hoạt động trong lĩnh vực cảng biển, logistics và khu công nghiệp.

AMY Grupo lên HOSE ngày 20/11, vốn hóa gần 7.900 tỷ đồng
AMY Grupo lên HOSE ngày 20/11, vốn hóa gần 7.900 tỷ đồng
17/11/2026 Doanh nghiệp

Cổ phiếu AMY sẽ giao dịch trên HOSE từ ngày 20/11/2026 với giá tham chiếu 48.900 đồng/cổ phiếu. Trước khi lên sàn, AMY Grupo đã hoàn tất đợt IPO, huy động gần 787,3 tỷ đồng.

Tập đoàn Hoà Phát của tỷ phú Trần Đình Long tiếp tục 'đổ' tiền vào mảng năng lượng tái tạo
Tập đoàn Hoà Phát của tỷ phú Trần Đình Long tiếp tục "đổ" tiền vào mảng năng lượng tái tạo
17/11/2026 Doanh nghiệp

Sắp tới, Tập đoàn Hoà Phát sẽ chi gần 650 tỷ đồng để thành lập Công ty Năng lượng tái tạo, trong bối cảnh doanh nghiệp này liên tục có động thái mở rộng…

Hòa Phát rót gần 650 tỷ đồng thành lập công ty năng lượng tái tạo
Hòa Phát rót gần 650 tỷ đồng thành lập công ty năng lượng tái tạo
16/11/2026 Doanh nghiệp

Tập đoàn Hòa Phát (HoSE: HPG) thông qua việc góp 649,87 tỷ đồng, tương đương 99,98% vốn điều lệ, để thành lập Công ty cổ phần Năng lượng tái tạo Hòa Phát...

Taseco Land hạ gần 30% kế hoạch doanh thu năm 2026
Taseco Land hạ gần 30% kế hoạch doanh thu năm 2026
16/11/2026 Doanh nghiệp

Taseco Land điều chỉnh giảm gần 30% kế hoạch doanh thu và 27,9% mục tiêu lợi nhuận sau thuế năm 2026. Lợi nhuận sau thuế 9 tháng của doanh nghiệp vẫn tăng hơn 80% so...

Tập đoàn Hà Đô hoàn thành 53% kế hoạch lợi nhuận cả năm sau 9 tháng
Tập đoàn Hà Đô hoàn thành 53% kế hoạch lợi nhuận cả năm sau 9 tháng
14/11/2026 Doanh nghiệp

Trong quý III/2026, Tập đoàn Hà Đô ghi nhận lợi nhuận sau thuế đạt 228 tỷ đồng. Lũy kế 9 tháng, lãi sau thuế tăng nhẹ 8% so với cùng kỳ, đạt hơn 614 tỷ...

Bia Sài Gòn – Miền Trung chốt tạm ứng cổ tức tiền mặt 20%
Bia Sài Gòn – Miền Trung chốt tạm ứng cổ tức tiền mặt 20%
13/11/2026 Doanh nghiệp

Bia Sài Gòn – Miền Trung chốt ngày 25/11 để tạm ứng cổ tức tiền mặt tỷ lệ 20%, dự kiến chi gần 60 tỷ đồng. Trong 9 tháng đầu năm 2026, doanh thu thuần...

Taseco Airs tạm ứng cổ tức 20%, lãi 9 tháng tăng 30%
Taseco Airs tạm ứng cổ tức 20%, lãi 9 tháng tăng 30%
13/11/2026 Doanh nghiệp

Taseco Airs chốt ngày 19/11 đăng ký cuối cùng để tạm ứng cổ tức năm 2026 bằng tiền mặt, dự chi gần 108 tỷ đồng. Sau 9 tháng, doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận sau...

Nhà Khang Điền (KDH): Nhóm VinaCapital liên tục nâng sở hữu, nhóm Dragon Capital lại bán ra
Nhà Khang Điền (KDH): Nhóm VinaCapital liên tục nâng sở hữu, nhóm Dragon Capital lại bán ra
13/11/2026 Doanh nghiệp

Nhóm quỹ đầu tư VinaCapital vừa hoàn tất mua vào hàng chục triệu cổ phiếu KDH của Nhà Khang Điền để gia tăng tỷ lệ sở hữu…

Dược Hậu Giang sắp chi hơn 780 tỷ đồng tạm ứng cổ tức
Dược Hậu Giang sắp chi hơn 780 tỷ đồng tạm ứng cổ tức
12/11/2026 Doanh nghiệp

Với hơn 130,7 triệu cổ phiếu đang lưu hành, Dược Hậu Giang dự kiến phải chi hơn 784 tỷ đồng cho đợt tạm ứng cổ tức này…

Cao su Đồng Phú trả cổ tức tiền mặt 14%, lãi 9 tháng tăng 49%
Cao su Đồng Phú trả cổ tức tiền mặt 14%, lãi 9 tháng tăng 49%
11/11/2026 Doanh nghiệp

Cao su Đồng Phú chốt ngày 16/11 đăng ký cuối cùng để trả cổ tức năm 2025 bằng tiền mặt, tỷ lệ 14%, dự kiến chi gần 122 tỷ đồng. Trong 9 tháng đầu năm...

VLXD Biên Hòa tạm ứng cổ tức 25%, lãi 9 tháng tăng 182%
VLXD Biên Hòa tạm ứng cổ tức 25%, lãi 9 tháng tăng 182%
11/11/2026 Doanh nghiệp

VLXD Biên Hòa chốt tạm ứng cổ tức tiền mặt tỷ lệ 25%, dự chi gần 117 tỷ đồng. Lũy kế 9 tháng năm 2026, doanh nghiệp lãi ròng gần 566 tỷ đồng, tăng 182%...

PNJ muốn thoái toàn bộ 65% vốn tại An Tín sau 8 tháng thành lập
PNJ muốn thoái toàn bộ 65% vốn tại An Tín sau 8 tháng thành lập
11/11/2026 Doanh nghiệp

PNJ từng phê duyệt góp 32,5 tỷ đồng để thành lập CTCP Giải pháp Tài sản An Tín hồi đầu năm. Đến nay chưa đầy 8 tháng, doanh nghiệp thông qua chủ trương thoái toàn...

PJICO lãi 9 tháng tăng 10%, tiền gửi ngân hàng vượt 5.000 tỷ đồng
PJICO lãi 9 tháng tăng 10%, tiền gửi ngân hàng vượt 5.000 tỷ đồng
11/11/2026 Doanh nghiệp

Lợi nhuận trước thuế quý III/2026 của PJICO tăng gần 20% so với cùng kỳ. Sau 9 tháng, lợi nhuận tài chính tăng gần 55% trong khi biên lợi nhuận bảo hiểm thu hẹp, với...