Doanh nghiệp nội thắng ngược ông lớn ngoại: Dấu hiệu tốt

Doanh nghiệp Việt đã lớn lên

Lotte Corporation (Hàn Quốc) vừa chính thức thoái hết vốn tại Công ty CP Bibica, kết thúc 10 năm cuộc chiến dai dẳng tranh giành thương hiệu bánh kẹo Việt.

Cuộc chiến này bắt đầu năm 2012 khi Lotte muốn đổi tên công ty thành Lotte – Bibica nhưng bất thành. Việc thâu tóm lúc đó chấm dứt khi Công ty Chứng khoán Sài Gòn (SSI) tham gia Bibica với việc nắm giữ 35% cổ phần, trở thành cổ đông đối trọng với Lotte.

Số cổ phần của SSI sau đó được chuyển về PAN Food, một công ty của Tập đoàn PAN. Ở thời điểm hiện tại, PAN Food hiện đang nắm giữ 50,07% cổ phần tại Bibica.

Trong bối cảnh nhiều thương hiệu Việt dần biến mất khi bị doanh nghiệp nước ngoài thâu tóm, việc doanh nghiệp trong nước thắng ngược "ông lớn" ngoại để giữ thương hiệu Việt Nam là một tín hiệu vui.

Nhìn tổng thể, PGS.TS Nguyễn Văn Nam, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại cho rằng, cuộc chiến giành thương hiệu Việt là cuộc chiến "mạnh vì gạo, bạo vì tiền". Một loạt thương hiệu đầu tiên của Việt Nam trước đây như xà bông Cô Ba, kem đánh răng Dạ Lan, bột giặt Viso, Haso... đều do tư nhân từ tay không tạo dựng được cơ đồ, có sản phẩm được thị trường chấp nhận, đặc biệt là xây dựng được một hệ thống phân phối, bán hàng rộng khắp.

Khi nhà đầu tư nước ngoài vào, họ cùng kinh doanh một mặt hàng hay một ngành hàng nên để tiết kiệm thời gian, công sức và chi phí, họ mua lại doanh nghiệp Việt, có được một sản phẩm có sẵn tiếng tăm, mua luôn được hệ thống phân phối hàng hóa đã có uy tín sẵn với người tiêu dùng. Sẵn với vốn, công nghệ và kinh nghiệm kinh doanh tốt, doanh nghiệp ngoại nhanh chóng phát triển và chiếm lĩnh thị trường Việt.

Trong khi đó, về phía doanh nghiệp Việt, họ cho rằng bán như vậy là được giá nên sẵn sàng chuyển giao cho doanh nghiệp ngoại để lấy tiền làm việc khác.

Tuy nhiên, từ sự kiện Bibica được doanh nghiệp Việt giành lại từ tay "ông lớn" nước ngoài có thể thấy Việt Nam đã có những doanh nghiệp tương đối lớn, dù không nhiều, biết đoàn kết với nhau để tạo ra sức mạnh.

"Tất nhiên doanh nghiệp lớn chưa chắc đã mạnh, quan trọng các doanh nghiệp đã biết "có hội có thuyền", hiểu nhau hơn. Doanh nghiệp ngoại không thiếu vốn, nhưng am hiểu tâm lý người tiêu dùng Việt, xây dựng được một hệ thống phân phối rộng khắp... là điều họ thiếu. Khi doanh nghiệp Việt biết hợp lực lại, phát huy thế mạnh của từng doanh nghiệp nhỏ lẻ - có doanh nghiệp mạnh về vốn, có doanh nghiệp mạnh về phân phối, công nghệ... thì sẽ tạo ra sức mạnh đánh bại doanh nghiệp nước ngoài.

Điều này chứng tỏ Việt Nam đã có một thị trường thực sự và người Việt đã bắt đầu nắm được nghệ thuật, khoa học kinh doanh dù chưa nhiều lắm. Nó đòi hỏi doanh nghiệp không chỉ phải có thế mạnh mà còn phải có cái tâm. Doanh nghiệp làm ăn chính đáng, chịu khó học hỏi, làm chủ được công nghệ, vốn liếng thì làm chủ được thị trường, từ đó mạnh lên", PGS.TS Nguyễn Văn Nam nhận xét.

Cũng theo vị chuyên gia, với khoảng 100 triệu dân, thị trường Việt Nam đủ lớn để các doanh nghiệp vùng vẫy và đó là lợi thế không phải nước nào cũng có. Chỉ có điều đa phần doanh nghiệp Việt Nam vẫn nhỏ lẻ, mang tâm lý ăn xổi ở thì. Thực tế mấy chục năm qua đã chứng minh điều này, không ít doanh nghiệp thiếu kiến thức, thiếu vốn nhưng muốn bành trướng, kết quả là phá sản.

Một trong những thương hiệu Việt khiến PGS.TS Nguyễn Văn Nam nuối tiếc nhất là Vinaxuki. Đó từng là cái tên khiến nhiều người Việt tự hào khi có doanh nghiệp trong nước sản xuất được chiếc ô tô "made in Vietnam", thế nhưng do sai lầm về chiến lược kinh doanh, lãnh đạo Vinaxuki đổ vốn vào bất động sản, ở tỉnh nào cũng mua đất đai làm nhà xưởng..., sau cùng nợ chồng nợ, bị ngân hàng quay lưng và cuối cùng phá sản. Cái chết của Vinaxuki, theo ông Nam, là cái chết do không biết lượng sức mình, không hiểu được thế mạnh của mình ở đâu.

Cần phát huy vai trò Nhà nước

Đánh giá cao nhiều thương nhân Việt đã có ý thức bảo vệ thương hiệu Việt, đặc biệt là tầm quan trọng của các doanh nghiệp đầu ngành, vị chuyên gia cũng lưu ý rằng Nhà nước cần thể hiện vai trò của mình hơn nữa, đặc biệt là phải tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp.

Nhìn ra các nước xung quanh, giai đoạn đầu doanh nghiệp của họ cũng nhỏ lẻ, công nghệ yếu, kiến thức kinh doanh kém, nhưng dưới sự hỗ trợ của Nhà nước, các doanh nghiệp đã nhanh chóng vươn lên, đánh bại cả doanh nghiệp ngoại giành lại thị trường trong nước.

Trường hợp Trung Quốc là ví dụ điển hình. Sau 5-10 năm, được sự trợ giúp của Nhà nước, hàng loạt doanh nghiệp đình đám đã được xây dựng, không chỉ nổi tiếng trong nước mà còn vang danh quốc tế. Dù vai trò nhà nước Trung Quốc đối với doanh nghiệp nước này còn gây nhiều tranh cãi, nhưng theo PGS.TS Nguyễn Văn Nam, phải ghi nhận nhà nước Trung Quốc có chính sách rõ ràng, hỗ trợ được các nhà kinh doanh xây dựng sự nghiệp và thành công.

Ở Việt Nam, một thời gian dài tiền ngân sách chủ yếu đổ vào doanh nghiệp nhà nước, thế nhưng kết quả không được như mong đợi, nhiều doanh nghiệp làm mất vốn nhà nước, lãnh đạo doanh nghiệp vướng vào vòng lao lý. Tình trạng này, PGS.TS Nguyễn Văn Nam cho rằng, có thể thấy rất rõ trong ngành giao thông vận tải với 'cục nợ' Vinashin; 'ông trùm' cao tốc VEC với bê bối tại dự án cao tốc Đà Nẵng-Quảng Ngãi, TP.HCM-Long Thành-Dầu Giây.... Đó là chưa kể việc đầu t ư giao thông của ngành này cũng sai khi tập trung vào đường bộ, đường không mà bỏ rơi đường sắt, đường thủy.

Trong khi đó, doanh nghiệp tư nhân chưa được quan tâm đúng mức, phải  tự bơi, lại vướng chính sách chưa hoàn chỉnh, rõ ràng, hay thay đổi nên không ít doanh nghiệp đi đến chỗ đóng cửa, phá sản, thậm chí nhiều lãnh đạo doanh nghiệp tư nhân rơi vòng lao lý.

Nhìn lại quá trình 35 năm đổi mới, PGS.TS Nguyễn Văn Nam nhấn mạnh, Việt Nam muốn xây dựng được nền kinh tế độc lập tự chủ thì trước tiên doanh nghiệp phải tự chủ. Muốn vậy, Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ để doanh nghiệp đứng lên, tự lập.

"Chính sách không phù hợp thì doanh nghiệp không làm ăn được. Chính sách phải lấy thực tiễn làm thước đo chứ không phải áp đặt mong muốn vốn không phù hợp với thực tiễn khách quan", ông Nam nói và dẫn chứng thương hiệu quốc gia làm ví dụ.

Theo vị chuyên gia, việc đặt ra tiêu chuẩn thương hiệu quốc gia đã có vấn đề. Điều căn bản phải là thương hiệu của sản phẩm, thương hiệu của doanh nghiệp chứ không phải bắt doanh nghiệp phải phấn đấu đạt một số tiêu chuẩn nào đó rồi dán nhãn,  trao cho chứng nhận là thương hiệu quốc gia. Đó là chưa kể muốn đạt được chứng nhận thương hiệu quốc gia, nhiều khi doanh nghiệp phải mất thêm chi phí.

"Vấn đề không phải nằm ở chỗ sản phẩm được Bộ Thương mại (nay là Bộ Công thương) chứng nhận, mà là thị trường có chấp nhận hay không. Thị trường ấy không phải chỉ là thị trường nội địa mà phải là thị trường quốc tế. Nếu không được thị trường quốc tế chấp nhận thì thương hiệu quốc gia có ý nghĩa gì?

Quan trọng là phải tạo điều kiện để sản phẩm ngày càng tốt, doanh nghiệp có uy tín trên thị trường quốc tế, chứ không phải đi dán nhãn", nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thương mại nói và đặt tự hỏi Việt Nam đã có thương hiệu nào trở thành thương hiệu quốc tế?

Ông cho biết, thời gian qua Việt Nam có gạo ST25 đạt danh hiệu Gạo ngon nhất thế giới nhưng đó chỉ là một góc nhỏ để tạo ra thương hiệu, uy tín sản phẩm.

"Từ khi có chứng nhận đó, gạo Việt Nam đã bán được lô lớn nào theo thương hiệu đó? Thế giới công nhận gạo Việt qua một cuộc thi mới chỉ là một dấu hiệu, phải tổ chức sản xuất, tạo ra sản phẩm không phổ thông, hàng trăm nghìn, hàng triệu tấn, hợp đồng không phải mấy trăm ký mà mấy trăm tấn, nghìn tấn thì mới ra được tiền.

Cho nên, làm cái này không thể theo ý muốn của người quản lý mà là sự hy sinh phấn đấu bền bỉ, lâu dài của chính người sản xuất, người lao động, doanh nghiệp, cùng với sự hỗ trợ của Nhà nước để quá trình ấy phát triển mạnh mẽ, không phải rải rác mà ở  nhiều doanh nghiệp, nhiều ngành.  Có như vậy doanh nghiệp mới có lực để đi xa, từ chỗ tạo ra được sản phẩm đạt một danh hiệu nào đó đến chỗ tạo ra một mặt hàng chiếm lĩnh các thị trường. Đó mới là sự hỗ trợ của Nhà nước, Nhà nước và doanh nghiệp cùng làm", ông Nam kết luận.