Thuế đối ứng của Mỹ: Thách thức mới cho xuất khẩu Việt Nam và thị trường chứng khoán

Theo báo cáo của Trung tâm Phân tích thuộc Công ty Cổ phần Chứng khoán Dầu khí (PSI), Việt Nam đang bị Mỹ áp thuế đối ứng do vi phạm cả hai tiêu chí cốt lõi trong chính sách mới của chính quyền Tổng thống Trump.

Thứ nhất, Việt Nam có mức thặng dư thương mại song phương với Mỹ rất lớn. Năm 2024, kim ngạch xuất khẩu từ Việt Nam sang Mỹ đã tăng 23%, góp phần đẩy thặng dư thương mại lên mức kỷ lục 123,5 tỷ USD – tương đương 26,4% GDP quốc gia. Đáng chú ý, một phần đáng kể sự gia tăng này, được phía Mỹ cho rằng, đến từ việc các doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư sản xuất tại Việt Nam nhằm né tránh các mức thuế mà Mỹ áp đặt lên hàng hóa Trung Quốc.

Thứ hai, mức thuế nhập khẩu trung bình mà Việt Nam đang áp dụng đối với hàng hóa nước ngoài, trong đó có hàng Mỹ, cao hơn Mỹ khoảng 7%. Điều này bị phía Mỹ xem là một chính sách thuế bất công, làm trầm trọng thêm tình trạng mất cân đối thương mại giữa hai nước.

Tác động trực tiếp tới các ngành xuất khẩu trọng điểm

Phân tích từ PSI cho thấy, các ngành có tỷ trọng xuất khẩu lớn sang Mỹ như thiết bị điện tử và máy móc (chiếm 37%), dệt may và giày dép (21%), cùng với gỗ và sản phẩm gỗ (8%) sẽ là những lĩnh vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất nếu Mỹ chính thức áp thuế đối ứng. Nguyên nhân chính nằm ở sự chênh lệch thuế suất đáng kể giữa hai quốc gia.

Trong đó, ngành gỗ được nhận định là dễ tổn thương nhất do khả năng tìm kiếm thị trường thay thế trong ngắn hạn là rất hạn chế. Ngược lại, các tập đoàn đa quốc gia trong ngành điện tử có thể chủ động hơn trong việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng hoặc chuyển dịch một phần sản xuất sang các quốc gia khác để tránh rủi ro từ chính sách thuế mới.

Ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý thị trường chứng khoán

Chính sách thuế đối ứng không chỉ gây áp lực lên doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán. Những nhóm ngành gắn liền với xuất khẩu như dệt may, đồ gỗ, thiết bị điện tử, khu công nghiệp và logistics sẽ chịu tác động mạnh nhất do lo ngại về suy giảm đơn hàng và lợi nhuận.

Không dừng lại ở đó, khả năng thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vốn là một trong những động lực tăng trưởng chính của nền kinh tế và thị trường chứng khoán Việt Nam cũng sẽ bị ảnh hưởng. Các nhà đầu tư quốc tế đang có xu hướng đánh giá lại chiến lược “China+1” khi mà rủi ro thương mại với Mỹ ngày càng rõ nét hơn. Điều này đặt ra thách thức lớn cho Việt Nam trong việc duy trì dòng vốn FDI ổn định trong thời gian tới.

Giải pháp ứng phó và cơ hội đàm phán

Tuy vậy, theo PSI, Việt Nam vẫn còn cơ hội để thương lượng và giảm thiểu tác động từ chính sách thuế đối ứng của Mỹ thông qua các biện pháp điều chỉnh chính sách thuế. Một số đề xuất đang được đàm phán bao gồm việc giảm thuế nhập khẩu đối với khí hóa lỏng LNG của Mỹ từ 5% xuống còn 2%, thuế đối với ô tô từ 45–64% xuống còn 32%, và thuế ethanol từ 10% xuống 5%.

Bên cạnh đó, động thái cho phép SpaceX – tập đoàn công nghệ của tỷ phú Elon Musk thí điểm cung cấp dịch vụ Internet vệ tinh Starlink tại Việt Nam cũng được coi là tín hiệu tích cực cho mối quan hệ hợp tác công nghệ và thương mại giữa hai nước. Đây có thể là cơ sở hỗ trợ thêm cho các nỗ lực đàm phán thuế quan giữa Việt Nam và Mỹ.

Tác động dây chuyền không thể xem nhẹ

Ngay cả trong kịch bản Việt Nam không bị Mỹ áp dụng thuế quan cứng rắn, thì những biến động từ cuộc chiến thương mại rộng khắp giữa Mỹ – Trung – EU vẫn có thể gây đảo lộn chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động sản xuất, xuất khẩu và đầu tư tại Việt Nam trong thời gian tới.

Đặc biệt, các doanh nghiệp đang phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu đầu vào từ nước ngoài như ngành thép, nhôm và dệt may có thể bị yêu cầu điều chỉnh lại chuỗi cung ứng để tránh bị quy kết là hành vi “lẩn tránh thuế” – một yếu tố rủi ro cần được giám sát chặt chẽ.

Cần linh hoạt và chủ động

Trong bối cảnh chính sách thương mại quốc tế ngày càng khó đoán định, chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động thích ứng bằng cách điều chỉnh chính sách thuế phù hợp, đẩy mạnh đàm phán song phương với Mỹ, đồng thời đa dạng hóa thị trường xuất khẩu để giảm thiểu phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.

Đối với thị trường chứng khoán, các nhà đầu tư cũng cần thận trọng hơn, theo sát các diễn biến chính sách và phản ứng của cơ quan chức năng. Việc cơ cấu lại danh mục đầu tư theo hướng giảm rủi ro từ các ngành xuất khẩu sang Mỹ có thể là chiến lược hợp lý trong thời điểm hiện tại.