Đột phá để phát triển nhà ở xã hội

Ngày 5/6, Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức Tọa đàm "Đột phá để phát triển nhà ở xã hội" với sự tham gia của đại diện cơ quan chức năng cùng các chuyên gia, doanh nghiệp để đưa ra những giải pháp đẩy nhanh tiến độ hiện thực hóa 1 triệu căn hộ nhà ở xã hội trong thời gian tới.

Tại buổi tọa đàm, TS. Nguyễn Sĩ Dũng - nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội nhấn mạnh rằng, phát triển nhà ở xã hội không nên bị hiểu sai lệch như một nghĩa vụ từ thiện của Nhà nước hay doanh nghiệp, mà cần nhìn nhận như một yêu cầu mang tính chiến lược để đảm bảo công bằng xã hội, từ đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và sức cạnh tranh quốc gia. “Không có chuyện nhà ở xã hội là gánh nặng kinh tế. Ngược lại, chính nhờ đáp ứng nhu cầu nhà ở cơ bản của người lao động, chúng ta tạo ra tiền đề cho tăng trưởng bền vững. Anh có nguồn nhân lực, có nhu cầu thực, trong khi nhiều phân khúc bất động sản cao cấp chưa chắc đã có cầu”, ông Dũng phân tích.

Nhận thức đúng đắn đó, theo ông, cần đi kèm với hành động cụ thể từ việc hình thành tổ chức hỗ trợ xây dựng có khả năng phản ứng nhanh, đến lựa chọn nhà đầu tư đủ năng lực tài chính và tâm huyết với nhiệm vụ xã hội. Những kinh nghiệm thực tiễn này nếu được thể chế hóa và nhân rộng sẽ góp phần tạo ra hiệu quả thực chất trong triển khai chính sách nhà ở xã hội.

Ông Lê Hoàng Châu - Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP HCM gọi Nghị quyết 201 là một “nghị quyết tuyệt vời”, thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Đảng, Quốc hội, Chính phủ trong việc thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội theo hướng thực chất, đột phá, vượt qua những rào cản đã tồn tại suốt nhiều năm qua.

“Luật Nhà ở 2023 được đánh giá là có những tiến bộ đáng kể, nhưng rõ ràng trong quá trình thực thi vẫn còn nhiều vướng mắc. Vì vậy, Nghị quyết 201 được ban hành rất kịp thời, tạo cơ sở pháp lý cho những cơ chế đặc thù mà nếu không có thì chúng ta sẽ không thể hoàn thành mục tiêu phát triển ít nhất 1 triệu căn nhà ở xã hội đến năm 2030”, ông Châu nói.

Thực tế là trong giai đoạn 2021-2024, TP HCM dù là đô thị lớn nhất cả nước, nhưng mới chỉ thực hiện được hơn 6.000 căn nhà ở xã hội, tương đương khoảng 6% so với chỉ tiêu 100.000 căn. Trong khi đó, tỉnh Bắc Giang, một địa phương công nghiệp đang lên lại đạt con số ấn tượng là 29.000 căn. Điều đó cho thấy chính sách đúng, cộng với cách làm quyết liệt từ địa phương, có thể tạo ra những bước tiến vượt bậc. Song để nhân rộng mô hình thành công như Bắc Giang, chúng ta không thể trông chờ vào nỗ lực đơn lẻ của từng tỉnh thành, mà cần có một khung pháp lý đủ mạnh để gỡ vướng và tạo động lực cho toàn hệ thống.

Theo phân tích của ông Lê Hoàng Châu, Nghị quyết 201 có hai nhóm chính sách nổi bật. Thứ nhất là việc thành lập Quỹ Phát triển nhà ở Quốc gia, thể chế hóa chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về phát triển nhà ở giá rẻ tại các đô thị. Đây là lần đầu tiên trong chính sách về nhà ở xã hội, các đối tượng như cán bộ, công chức, viên chức Nhà nước được quy định rõ ràng là đối tượng thụ hưởng, qua đó khắc phục tình trạng thiếu công bằng trong tiếp cận nhà ở, một trong những bất cập lớn nhất hiện nay.

Quỹ này không chỉ hỗ trợ trực tiếp cho các dự án xây dựng nhà ở xã hội mà còn đầu tư phát triển hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội kết nối với các dự án, từ giao thông, công viên, trường học, đến thương mại dịch vụ. Đặc biệt, quỹ cũng sẽ hỗ trợ phát triển nhà ở xã hội cho thuê, một mô hình phù hợp với nhu cầu của người lao động di cư, người trẻ, và lực lượng lao động nước ngoài đang làm việc tại các khu công nghiệp, khu chế xuất.

Nhóm cơ chế thứ hai chính là cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, từ rút gọn quy trình phê duyệt, loại bỏ các thủ tục trùng lặp, đến đổi mới tư duy quản lý của cơ quan chức năng. Đơn cử, với việc áp dụng thiết kế mẫu, nhà ở xã hội có thể miễn giấy phép xây dựng, hoặc chủ đầu tư được tự phê duyệt dự án mà không phải trình thiết kế cơ sở. Đây là những thay đổi lớn, rút ngắn thời gian làm thủ tục từ hơn 3 năm xuống chỉ còn vài tháng.

Chưa dừng lại, Nghị quyết còn mở đường cho việc giao chủ đầu tư mà không qua đấu thầu, nếu dự án đáp ứng đủ tiêu chí, tránh tình trạng ách tắc kéo dài do yêu cầu đấu thầu trong Luật Đầu tư 2020. Đặc biệt, việc bỏ yêu cầu lập quy hoạch chi tiết 1/500 cho nhà ở xã hội, lồng ghép các quy định khác như phòng cháy chữa cháy vào thủ tục cấp phép, sẽ giúp tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí cho doanh nghiệp.

Một điểm rất đáng chú ý là Nghị quyết 201 đặt ra yêu cầu chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ cơ chế “xin - cho” sang cơ chế phục vụ. Cơ quan quản lý địa phương không còn đóng vai trò xét duyệt từng bước như trước mà phải chuyển sang tạo điều kiện cho doanh nghiệp chủ động triển khai, trên cơ sở chịu trách nhiệm về chất lượng và tuân thủ pháp luật. Đây không chỉ là cải cách hành chính mà còn là cải cách tư duy, phù hợp với tinh thần “phát triển Chính phủ kiến tạo” mà Thủ tướng nhiều lần nhấn mạnh.

Theo ông Lê Hoàng Châu, sau thời gian triển khai, các cơ chế trong Nghị quyết 201 cần được sơ kết, tổng kết để luật hóa vào Luật Nhà ở và các luật có liên quan, nhằm chính thức thể chế hóa một cách đầy đủ, tạo hành lang pháp lý ổn định và lâu dài cho việc phát triển nhà ở xã hội. Bởi lẽ, nhu cầu về nhà ở cho người thu nhập thấp, cho lực lượng lao động và các đối tượng chính sách sẽ không chỉ dừng lại ở năm 2030, mà còn tiếp tục tăng mạnh trong giai đoạn sau đó, nhất là trong quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa nhanh như hiện nay.