Eo biển Hormuz đã trở thành biến số lớn nhất của thị trường vàng, bạc?

Khi một điểm nghẽn năng lượng có tầm quan trọng như vậy trở thành tâm điểm căng thẳng quân sự, hệ quả không chỉ dừng ở giá dầu. Thị trường vàng và bạc - vốn nhạy cảm với rủi ro địa chính trị, lãi suất và biến động vĩ mô - cũng lập tức bước vào vùng biến động mạnh.

Câu hỏi đặt ra là: nếu Hormuz thực sự trở thành điểm nóng kéo dài, liệu điều này có trở thành biến số lớn nhất chi phối thị trường kim loại quý trong thời gian tới?

Hormuz - “van năng lượng” của kinh tế toàn cầu

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, là tuyến đường hẹp nhưng có ý nghĩa sống còn đối với thương mại năng lượng thế giới. Phần lớn dầu xuất khẩu từ Saudi Arabia, Iraq, Kuwait, Qatar và UAE đều phải đi qua khu vực này trước khi tới châu Á, châu Âu và châu Mỹ.

Chỉ cần rủi ro gián đoạn vận tải xuất hiện, thị trường dầu mỏ có thể phản ứng ngay lập tức. Giá năng lượng tăng mạnh sẽ lan sang nhiều lĩnh vực khác: chi phí vận tải, sản xuất, lạm phát và chính sách tiền tệ.

Những biến động đó thường tác động trực tiếp tới vàng và bạc - hai tài sản được xem là “phong vũ biểu” của rủi ro tài chính toàn cầu.

Lịch sử cho thấy mỗi khi Hormuz trở thành tâm điểm căng thẳng, thị trường kim loại quý đều phản ứng mạnh. Sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973, giá dầu tăng vọt và kéo theo làn sóng lạm phát toàn cầu. Trong giai đoạn đó, vàng bước vào chu kỳ tăng mạnh, từ khoảng 65 USD/ounce đầu thập niên 1970 lên hơn 180 USD/ounce chỉ trong vài năm.

Trong chiến tranh Iran - Iraq những năm 1980, nhiều tàu chở dầu bị tấn công tại khu vực Vịnh Ba Tư, khiến thị trường năng lượng biến động dữ dội và vàng nhiều lần tăng mạnh do nhu cầu trú ẩn.

Gần đây hơn, trong giai đoạn căng thẳng Mỹ - Iran năm 2019-2020, nguy cơ phong tỏa Hormuz từng khiến giá vàng vượt mốc 2.000 USD/ounce, khi nhà đầu tư tìm kiếm tài sản an toàn trước bất ổn địa chính trị.

Vì sao Hormuz có thể chi phối giá vàng và bạc?

Có ba kênh chính khiến căng thẳng tại Hormuz lan sang thị trường kim loại quý.

Thứ nhất là giá năng lượng. Khi dầu tăng mạnh, chi phí sản xuất và vận tải toàn cầu tăng theo, tạo ra sức ép giá cả và bất ổn vĩ mô. Trong môi trường đó, vàng thường được xem là công cụ bảo toàn giá trị.

Thứ hai là tâm lý trú ẩn. Các sự kiện địa chính trị lớn thường khiến nhà đầu tư giảm nắm giữ tài sản rủi ro và chuyển sang các tài sản phòng vệ như vàng.

Vàng thường phản ứng mạnh khi Trung Đông bất ổn

Theo bài phân tích “Vị thế trú ẩn an toàn của Vàng giữa những căng thẳng xung đột Mỹ-Iran" (Gold Safe Haven Status Amid US-Iran Conflict Tensions) của tác giả Muflih Hidayat đăng trên trang Discovery Alert, lịch sử cho thấy vàng thường tăng đáng kể khi các cuộc xung đột lớn tại Trung Đông làm gia tăng rủi ro năng lượng và bất ổn tài chính toàn cầu.

Phân tích các cuộc khủng hoảng khu vực từ năm 1990 cho thấy vàng thường tăng ngay trong những ngày đầu của căng thẳng quân sự. Chẳng hạn trong Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, giá vàng tăng khoảng 4,2% chỉ trong tuần đầu tiên, sau đó mở rộng mức tăng lên 12,8% trong vòng ba tháng trước khi ổn định lại.

Theo tác giả, phản ứng này phản ánh “hành vi trú ẩn quen thuộc của nhà đầu tư khi các tuyến năng lượng chiến lược hoặc các điểm nóng địa chính trị bị đe dọa”. Trong các giai đoạn như vậy, dòng tiền thường rời khỏi tài sản rủi ro và chuyển sang kim loại quý như một công cụ phòng vệ trước bất ổn kinh tế và chính trị.

Thứ ba là chính sách tiền tệ. Nếu giá năng lượng tăng quá mạnh, các ngân hàng trung ương có thể phải duy trì lãi suất cao lâu hơn. Điều này đôi khi tạo áp lực ngắn hạn lên vàng do chi phí cơ hội nắm giữ kim loại quý tăng.

Chính vì vậy, phản ứng của vàng trước các cú sốc địa chính trị thường không đơn giản là tăng ngay lập tức. Trong một số giai đoạn, vàng thậm chí có thể giảm tạm thời do áp lực thanh khoản, trước khi tăng trở lại khi thị trường bắt đầu tái định giá rủi ro.

Ba kịch bản cho thị trường vàng bạc

Nếu Hormuz tiếp tục là tâm điểm căng thẳng, thị trường vàng và bạc có thể đối mặt với nhiều kịch bản khác nhau.

Kịch bản lạc quan là căng thẳng hạ nhiệt nhanh và tuyến vận tải dầu vẫn hoạt động bình thường. Khi đó, giá năng lượng ổn định trở lại và vàng nhiều khả năng dao động trong biên độ hẹp.

Kịch bản trung tính là căng thẳng kéo dài nhưng chưa dẫn tới phong tỏa hoàn toàn. Thị trường năng lượng biến động mạnh hơn, rủi ro địa chính trị duy trì và vàng có thể tăng dần do nhu cầu trú ẩn.

Kịch bản cực đoan là vận tải dầu qua Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng. Trong trường hợp này, thị trường năng lượng toàn cầu có thể đối mặt với cú sốc lớn, giá dầu tăng vọt và hệ thống tài chính bước vào giai đoạn bất ổn mạnh. Lịch sử cho thấy trong các giai đoạn như vậy, vàng và bạc thường trở thành tài sản trú ẩn hàng đầu.

Trong nhiều thập niên qua, các yếu tố chi phối vàng thường xoay quanh lãi suất, đồng USD và chính sách tiền tệ của Mỹ. Tuy nhiên, khi các điểm nghẽn chiến lược như eo biển Hormuz trở thành tâm điểm địa chính trị, thị trường kim loại quý có thể chịu tác động mạnh từ những biến số ngoài kinh tế truyền thống.

Việc Iran tuyên bố kiểm soát tuyến hàng hải này cho thấy thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu có thể bước vào giai đoạn biến động khó lường hơn.

Đối với nhà đầu tư vàng và bạc, điều quan trọng không chỉ là theo dõi giá kim loại quý, mà còn cần theo dõi các điểm nóng địa chính trị có khả năng tạo ra những cú sốc lớn cho hệ thống tài chính toàn cầu. Nếu Hormuz tiếp tục là tâm điểm căng thẳng, thị trường kim loại quý nhiều khả năng sẽ còn trải qua những đợt biến động đáng kể trong thời gian tới.

Một số nghiên cứu thị trường cho thấy “phí trú ẩn an toàn” của vàng thường kéo dài 3-6 tháng sau các cú sốc địa chính trị lớn. Ngay cả khi chiến sự giảm nhiệt, tâm lý phòng vệ của nhà đầu tư không biến mất ngay lập tức.

Các quỹ đầu tư lớn và ngân hàng trung ương thường duy trì tỷ trọng vàng cao hơn bình thường để phòng ngừa những rủi ro kinh tế phát sinh sau xung đột, từ biến động năng lượng cho tới thay đổi chính sách tiền tệ. Do đó, giá vàng thường không giảm ngay khi căng thẳng hạ nhiệt, mà duy trì ở mức cao trong một khoảng thời gian trước khi thị trường ổn định trở lại.

Chính vì vậy, nếu eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nóng địa chính trị trong thời gian tới, thị trường kim loại quý có thể còn chịu tác động lâu hơn nhiều so với thời gian của chính sự kiện quân sự.

Trong một thế giới mà các điểm nghẽn năng lượng có thể trở thành tâm điểm địa chính trị chỉ sau một đêm, eo biển Hormuz không còn chỉ là câu chuyện của thị trường dầu mỏ. Nó đang dần trở thành một biến số mới trong cách thị trường định giá vàng và bạc.

Bạc - kim loại quý nhạy cảm nhất với cú sốc năng lượng

Không giống vàng, bạc mang hai vai trò cùng lúc: tài sản trú ẩn và kim loại công nghiệp. Vì vậy mỗi khi các tuyến năng lượng chiến lược như eo biển Hormuz rơi vào căng thẳng, bạc thường phản ứng mạnh hơn vàng.

Khoảng 60-70% nhu cầu bạc toàn cầu đến từ công nghiệp, đặc biệt trong các lĩnh vực điện tử, năng lượng mặt trời, xe điện và công nghệ cao. Khi rủi ro gián đoạn vận tải dầu qua Hormuz xuất hiện, thị trường thường lo ngại tăng trưởng kinh tế toàn cầu suy yếu và chi phí năng lượng tăng cao. Điều này có thể làm giảm nhu cầu công nghiệp, khiến bạc chịu áp lực bán mạnh hơn vàng trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, khi bất ổn địa chính trị kéo dài và dòng tiền trú ẩn quay trở lại kim loại quý, bạc thường tăng nhanh hơn do quy mô thị trường nhỏ hơn và biến động cao hơn. Trong nhiều chu kỳ lịch sử, bạc được xem là “vàng có đòn bẩy”, nghĩa là khi vàng bước vào xu hướng tăng mạnh, bạc thường có mức tăng lớn hơn.

Chính vì vậy, nếu căng thẳng tại eo biển Hormuz tiếp tục leo thang, bạc có thể là kim loại quý biến động mạnh nhất, vừa chịu tác động từ rủi ro kinh tế, vừa phản ánh nhu cầu trú ẩn của nhà đầu tư.