Ba kịch bản lạm phát 2026: Khi mục tiêu 4,5% đứng trước thách thức lớn

Nền tảng 2025 ổn định nhưng áp lực đã tích tụ

Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá ngày 26/2, bức tranh năm 2025 được đánh giá tương đối ổn định khi mặt bằng giá vận động theo quy luật quen thuộc: tăng theo mùa vụ dịp Tết, nhanh chóng hạ nhiệt sau quý I và duy trì trạng thái ổn định trong các quý còn lại. CPI bình quân tăng 3,31% so với năm trước, không chỉ nằm trong mục tiêu đề ra mà còn phản ánh hiệu quả của cách tiếp cận điều hành linh hoạt trong bối cảnh nhiều yếu tố bất lợi đan xen.

Tuy nhiên, phía sau sự ổn định đó, các áp lực chi phí đã bắt đầu hình thành và tích lũy. Việc điều chỉnh giá các dịch vụ công như y tế, giáo dục, điện, cùng với xu hướng tăng của giá vật liệu xây dựng trong bối cảnh đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, cho thấy mặt bằng chi phí của nền kinh tế đang dần được "nâng nền". Những yếu tố này chưa tạo ra cú sốc ngay lập tức, nhưng lại có tính chất tích lũy và sẽ bộc lộ rõ hơn trong chu kỳ kế tiếp.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động khó lường, việc giữ được mặt bằng giá ổn định trong năm qua cho thấy dư địa điều hành vẫn còn, nhưng không còn dồi dào như trước.

Áp lực 2026 gia tăng khi 2 yếu tố cùng xuất hiện

Năm 2026 mở ra trong một trạng thái khác, khi đây là năm đầu tiên triển khai kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026–2030. Kỳ vọng tăng trưởng cao kéo theo sự gia tăng đồng thời của tiêu dùng, đầu tư và sản xuất, khiến áp lực cầu kéo trở nên rõ nét hơn.

Cùng lúc, các yếu tố chi phí đẩy tiếp tục gia tăng sức ép. Giá nguyên nhiên vật liệu nhập khẩu vẫn tiềm ẩn rủi ro biến động trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu chưa hoàn toàn ổn định. Giá vật liệu xây dựng chịu tác động từ nhu cầu đầu tư công và phục hồi thị trường bất động sản. Đáng chú ý, nhóm thực phẩm, đặc biệt là thịt lợn – mặt hàng có trọng số lớn trong rổ CPI – tiếp tục là biến số nhạy cảm với khả năng lan tỏa nhanh sang mặt bằng giá chung.

Một lực đẩy quan trọng khác đến từ lộ trình điều chỉnh giá dịch vụ công theo cơ chế thị trường. Khi yêu cầu "tính đúng, tính đủ" được triển khai mạnh hơn, tác động đến CPI sẽ không còn mang tính cục bộ mà có thể tạo hiệu ứng lan tỏa theo từng đợt điều chỉnh.

Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính đưa ra ba kịch bản lạm phát cho năm 2026, với mức tăng CPI bình quân từ 3,6% đến 4,6%. Biên độ này cho thấy rủi ro lạm phát đã mở rộng đáng kể, đặc biệt khi kịch bản cao nhất đã áp sát ngưỡng mục tiêu kiểm soát.

So với các dự báo khác, Ngân hàng Nhà nước ước tính lạm phát trong khoảng 3,5–4,5%, còn các tổ chức quốc tế dao động quanh 3,2–4%. Việc cơ quan quản lý trong nước xây dựng kịch bản cao hơn phần nào phản ánh cách tiếp cận thận trọng, tính đến các yếu tố bất định có thể phát sinh.

Đáng chú ý, tại cuộc họp, đại diện các bộ, ngành như Ngân hàng Nhà nước, Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng… đều thống nhất đánh giá áp lực lạm phát năm 2026 có xu hướng gia tăng. Các ý kiến nhấn mạnh yêu cầu theo dõi sát diễn biến kinh tế, tài chính toàn cầu, đồng thời tăng cường phối hợp giữa chính sách tài khóa và tiền tệ, điều hành tín dụng hợp lý và chủ động kịch bản ứng phó nhằm kiểm soát mặt bằng giá.

Điều hành trong "vùng hẹp": Bài toán không chỉ là kiểm soát giá

Mục tiêu kiểm soát lạm phát khoảng 4,5% trong năm 2026 đặt ra thách thức lớn khi nền kinh tế đồng thời theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao. Trong bối cảnh đó, điều hành giá không còn là nhiệm vụ đơn lẻ mà trở thành điểm giao cắt của nhiều chính sách vĩ mô.

Nếu kiểm soát quá chặt, chi phí đầu vào gia tăng có thể gây áp lực lên doanh nghiệp, làm suy giảm động lực sản xuất và đầu tư. Ngược lại, nếu nới lỏng, mặt bằng giá có thể chịu tác động cộng hưởng từ nhiều phía. Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra là điều hành linh hoạt, có liều lượng và lựa chọn thời điểm phù hợp.

Lộ trình thị trường hóa giá dịch vụ công vẫn tiếp tục, nhưng cần được cân nhắc kỹ để tránh tạo ra các "cú sốc kép" lên CPI. Đồng thời, vai trò phối hợp giữa chính sách tài khóa và tiền tệ trở nên then chốt trong việc vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa kiểm soát lạm phát.

Rủi ro bên ngoài và những "điểm nóng" trong nước

Áp lực lạm phát không chỉ đến từ nội tại nền kinh tế mà còn chịu tác động lớn từ môi trường quốc tế. Những thay đổi trong chính sách của các nền kinh tế lớn có thể nhanh chóng ảnh hưởng đến tỷ giá, chi phí nhập khẩu và dòng vốn, từ đó lan sang mặt bằng giá trong nước.

Trong nước, các nhóm hàng thiết yếu như xăng dầu, điện, lương thực, thực phẩm và vật liệu xây dựng tiếp tục là những "điểm nóng" cần theo dõi sát. Bên cạnh đó, diễn biến giá nhà ở, giá thuê và thị trường bất động sản cũng có thể ảnh hưởng đến chi phí sinh hoạt và kỳ vọng lạm phát.

Yếu tố thời tiết cực đoan, thiên tai, bão lũ cũng là biến số khó lường, có thể gây gián đoạn nguồn cung cục bộ và tạo ra các đợt tăng giá mang tính tâm lý.

Giữ ổn định kỳ vọng - chìa khóa của điều hành năm 2026

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc nhấn mạnh yêu cầu theo dõi sát diễn biến kinh tế và lạm phát toàn cầu, chủ động xây dựng các kịch bản điều hành linh hoạt, phù hợp với thực tiễn.

Một điểm đáng chú ý là yêu cầu tăng cường minh bạch thông tin về giá và công tác điều hành. Trong bối cảnh kỳ vọng thị trường có thể khuếch đại biến động giá, việc công khai, kịp thời thông tin không chỉ giúp ổn định tâm lý mà còn trở thành một công cụ điều hành quan trọng.

Phép thử của năm bản lề. Ba kịch bản lạm phát không chỉ là dự báo, mà còn là "khung tham chiếu" cho toàn bộ chính sách điều hành năm 2026. Khi kịch bản cao đã chạm ngưỡng 4,6%, dư địa cho sai số chính sách gần như không còn nhiều.

Năm 2026 vì vậy không đơn thuần là câu chuyện kiểm soát lạm phát, mà là phép thử cho năng lực cân bằng giữa tăng trưởng và ổn định. Trong một "vùng nhạy cảm" như vậy, mỗi quyết định điều hành sẽ không chỉ tác động đến mặt bằng giá, mà còn định hình kỳ vọng và niềm tin của thị trường trong cả giai đoạn mới.