Phát triển đường sắt cao tốc Bắc - Nam: Không để lỡ cơ hội phát triển

Không thay đổi tư duy, không thể có bước ngoặt

Sau nhiều năm chờ đợi, Việt Nam hiện đã ở rất gần thời khắc mấu chốt để lần đầu tiên khởi tạo một nền công nghiệp đường sắt tốc độ cao - lĩnh vực vốn là khoảng trống trong nhiều năm tại Việt Nam.

Theo tính toán của các chuyên gia, mỗi đồng vốn đầu tư cho tuyến đường sắt tốc độ cao sẽ tạo ra thêm từ 1,7 đến 2,3 đồng cho nền kinh tế. Hơn cả một dự án giao thông, đây là động lực để hàng chục ngành công nghiệp Việt Nam nâng cấp năng lực, vươn ra chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Cũng chính bởi lợi ích quan trọng về mọi mặt cho nền kinh tế, thông tin một doanh nghiệp tư nhân như VinSpeed đề xuất đầu tư trực tiếp tuyến đường sắt dài hơn 1.500km được quan tâm. 

PGS.TS Bùi Quang Tuấn - Phó chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam - cho rằng, đề xuất đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao của doanh nghiệp tư nhân như VinSpeed là tín hiệu tích cực, phù hợp với chủ trương của Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân. Theo ông, tinh thần Nghị quyết 68 là phải xóa bỏ định kiến, tạo cơ chế cho kinh tế tư nhân tham gia vào những nhiệm vụ quan trọng của quốc gia và vươn tầm khu vực.

Vị này đánh giá đây là cơ sở rõ ràng để ủng hộ các doanh nghiệp tư nhân như VinSpeed tham gia vào dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam. "Tôi thấy, tầm nhìn và tinh thần dấn thân của VinSpeed là rất đáng được ủng hộ", vị chuyên gia khẳng định.

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, nêu quan điểm, tư duy "công trình quốc gia thì chỉ có Nhà nước mới được làm" là cách nghĩ cũ, không còn phù hợp với bối cảnh hiện nay.

Theo ông, cái được khi giao dự án lớn cho doanh nghiệp tư nhân đủ năng lực, phẩm chất và kinh nghiệm không chỉ là tiết kiệm vốn ngân sách nói riêng, nguồn lực quốc gia nói chung, mà quan trọng hơn là tốc độ và hiệu quả. 

"Giao cho doanh nghiệp tư nhân Việt Nam có đủ năng lực thực hiện dự án này là điều nên làm. Việc này không chỉ giúp đất nước giải quyết điểm nghẽn hạ tầng chiến lược, mà còn nâng cao thực lực và thế lực cho doanh nghiệp Việt. Đó là một bước đi chiến lược, không phải sự mạo hiểm", PGS TS Trần Đình Thiên nói.

Không để lỡ cơ hội bứt phá

Ủng hộ việc để doanh nghiệp tư nhân đầu tư dự án đường sắt cao tốc Bắc Nam, theo giới chuyên gia, lòng tin vào các doanh nghiệp như VinSpeed cùng sự đồng hành của Nhà nước sẽ là mấu chốt để tạo nên thành công cho dự án thế kỷ của Việt Nam.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, PGS TS Trần Đình Thiên kể câu chuyện của Hàn Quốc. Chính phủ Hàn Quốc từng bảo lãnh cho Hyundai vay vốn làm hạ tầng giao thông chiến lược nhưng đi kèm là cam kết cực kỳ chặt chẽ về tiến độ, chất lượng công trình. Thậm chí, nếu Huyndai không tuân thủ, các ông chủ Hyundai sẽ bị phạt.

Kết quả cuối cùng, theo ông, "đúng nghĩa thần kỳ" bởi không chỉ Hyundai trưởng thành vượt bậc, trở thành một thế lực cạnh tranh toàn cầu, dẫn dắt kinh tế quốc gia mà quan trọng không kém là bước nhảy vọt về năng lực công nghiệp của Hàn Quốc, đưa quốc gia đi sau bứt phá về kinh tế, tiến vượt lên trong thời gian ngắn.

Từ bài học của Hàn Quốc, ông Thiên cho rằng điều quan trọng là phải đặt ra cơ chế ràng buộc hợp lý để hai bên cùng chia sẻ rủi ro và đảm bảo quyền lợi quốc gia.

Ông nhấn mạnh, để đảm bảo hài hòa lợi ích, cần thiết kế cơ chế quản lý minh bạch, có giám sát, có tiêu chuẩn kỹ thuật, thay vì không cho tư nhân làm.

Theo ông, vận tải công cộng, kể cả khi do tư nhân thực hiện, vẫn nằm trong khung pháp lý của Nhà nước, phải chịu sự ràng buộc của các điều kiện cam kết giữa Nhà nước với doanh nghiệp. Bởi thế, doanh nghiệp không thể tự ý "độc quyền" theo kiểu làm gì cũng được.

Về tài chính, một vấn đề khác nhận được nhiều sự quan tâm trong đề xuất của VinSpeed là vay 80% vốn từ Nhà nước không tính lãi trong 35 năm. Phân tích về đề xuất trên, GS.TS Hoàng Văn Cường - Đại biểu Quốc hội khóa XV - cho rằng, đứng về mặt tài chính, đề xuất trên mang lại hiệu quả hơn cho ngân sách.

"Nhà đầu tư tư nhân mong muốn vay đầu tư, tạm thời Nhà nước không phải bỏ ra mà cho doanh nghiệp vay, sau đó họ hoàn lại", GS TS Hoàng Văn Cường chỉ ra.

Từ đó, ông khẳng định, đây là cách làm cần được khuyến khích bởi có doanh nghiệp tư nhân sẵn sàng đứng ra để đảm nhận.

Với những lợi ích lớn như trên, nhiều chuyên gia đồng tình rằng vấn đề đặt ra lúc này là làm sao tận dụng cơ hội nhanh nhất có thể. Đường sắt cao tốc Bắc - Nam, nếu được thực hiện thành công bởi chính một doanh nghiệp Việt, không chỉ giúp hoàn thiện hạ tầng, tiết kiệm ngân sách mà còn tạo ra cú hích mạnh mẽ cho năng lực công nghiệp quốc gia. Tin vào tư nhân, trao cơ hội đúng người không chỉ là quyết định chính sách, mà còn là lựa chọn cho tương lai phát triển.

Theo Dân Trí